Khawaran.com نشریهء سیاسی، فرهنگی، تاریخی و اجتماعی افغانستان

ســیاست زبــانی در افغــانســتان: اختــلافــات زبــانی و وحــدت مــلی (بخش چهارم) PDF پرینت ایمیل
ادبیـــــات - زبــــان
نوشته شده توسط داکتر سنزل نوید یونیورستی اریزونا   
دوشنبه ، 5 اسفند 1392 ، 10:06

داکتر سنزل نویدسياست زبانی جمهوريت دموکراتيک افغانستان (1992- 1978)
درسال 1973 محمد ظاهر شاه که ازسال 1933 به بعد سلطنت افغانستان را دردست داشت، توسط کودتای 26 سرطان برهبری محمد داوود صدراعظم سابق وعموزادۀ شاه درماه جولای همان سال خاتمه يافت. دردورۀ حکومت جمهوری محمدداوود، گروههای خلق وپرچم در نتيجۀ وساطت وکاردانی سفارت روسيه درسال1977 دوباره باهم متحد شدند. درماه اپريل سال بعدگروه متحد حزب دموکراتيک خلق افغانستان دريک کودتای خونين نظامی که توسط افسران مربوط به حزب براه انداحته شده بود، محمدداوودرابا اعضای فاميلش درقصرجمهوريت ازبين برده تأسيس جمهوري دموکراتيک خلق افغانستان را اعلان نمودند.
درکابينۀ اول حزب دموکراتيک خلق مقامهای مهم دولتی مساويانه بين اعضای دوجناح حزب، يعنی خلق وپرچم تقسيم شد, نورمحمد ترکی بحيث رئيس دولت ومنشی حزب دموکراتيک خلق و ببرک کارمل وحفيظ الله امين بحيث معاونين ترکی اخذموقعيت نمودند.
نورمحمدترکی دراولين نطق راديوئی، که درپنجم ماه می1978 پخش شد, ادعانمودکه حزب دموکراتيک خلق افغانستان هيچگونه ارتباطی باکمونيسم ندارد. وی هرگونه شايعات برخلاف اين ادعا را افترای فتنه جويانه مخالفين اعلام نمود.. اما درواقع رژيمی که بعد ازکودتای اپريل1978بوجودآمد، نظام ليننستی شوروی را در همه موارد، بشمول سياست زبانی چند ملتی پيروی مينمود.
دربين ماههای اپريل و می1978شورای انقلابی حزب دموکراتيک خلق باصدوريک سلسله فرامين اهداف رژيم جديدرا اعلام نمود. از جمله، فرمان شماره چهارکه در15ماه می همانسال صادرشد، تساوی بين همه گروههای قومی وزبانی راتأييدنموده اعلام داشت که همه زبانهای هفتگانۀ کشوريعنی پشتو, دری, ازبکی، ترکمنی، نورستانی، پشه ای و بلوچی، بحيث زبانهای ملی افغانسستان شناخته خواهد شد. سياست زبانی حزب دموکراتيک مطابق بودبامفکورۀ تساوی گرائی لينن واعلاميۀ وی که"همه زبانهاباهم ازنگاه اهميت مساوی بوده و هيچ زبان امتيازی بالای زبان ديگری ندارد." درسال2001 جريدۀ هفته وار"کارگر"مربوط بحزب کمونيست انگلستان به تمجيد از اقدامات حزب دموکراتيک خلق افغانستان نوشت: « گروههای منکوب شدۀ زبانی برای نخستين بار زبان مادری خودرا ازراه راديو شنيدند. تسلط پشتونها رسماخاتمه يافت وکشوربه اساس قانون اساسی جديد به يک دولت مدنی چند ملته مبدل شد. اسلام تحت انقيادقرارنگرفته است، اما دولت درارتقای مذهب تعهدی نکرده ونه در اموز مذهبی مداخله خواهد نمود... »
درماههای بعد رژيم به تأئيدتعهد خود دررشد زبانهای مختلف ملی و حمايت ازاقليتهای زبانی اقداماتی بعمل آورد. اماباوجوداين مساعی، تعصبات زبانی درنهادازبين نرفت. طوريکه دربالاگفته شد، اعضای حزب خلق بطورعموم متشکل بودندازپشتونهای غلزائی باعلايق شديد قبيلوی. درحاليکه پيروان پرچم را اکثرادری زبان وپشتونهای شهرنشين تشکيل ميداد، که به زعم خلقی هاازعادات ورسوم اصلی و ارزشهای پشتونی کاملابدورمانده بودند.نورمحمدترکی خود، چنانچه قبلابه آن اشاره رفت, درگذشته مربوط به گروه "ويش زلميان" بودودرنهادحميت پشتونخواهی داشت. انورالحق احدی مينويسدکه خلقی هاباپيشبرد اين سياست درخفا ميخواستند که بتدريج پشتو را زبان مسلط افغانستان بسازند: « روابط بين الاقوامی با بقدرت رسيدن حزب دموکراتيک خلق افغانستان درسال 1978موردتوجه مزيد قرارگرفت. دردورۀ حکومت جناح خلق حزب دموکراتيک (1978 -1979)رهبران کمونيست علاوه برزبانهای پشتوو دری، زبانهای ازبکی, ترکمنی، بلوچی ونورستانی رانيزبحيث زبانهای ملی برسميت شناختند. اما چنين بنظر ميرسيد که با پيروی از اين سياست خلقی ها سعی داشنتدکه تسلط زبان دری را ازبين برده و درعوض زبان پشتو را بحيث زبان همگانی مکاتبات رسمی تقويت نمايند.»
به ادامۀ گفتۀ احدی، ميتوان اضافه نمودکه اين انديشه مطابقت داشت بااصول"سيلينيه"مارکسيزم-ليننسزم، يعنی ممزوج شدن زبان های مختلف درانتهابايک زبان واحد. به اساس همين اصل بودکه با وجودحمايت لينن اززبانهای محلی، درعصرستالين تسلط زبان روسی بحيث زبان رسمی وهمگانی برسميت شناخته شد.
لينن ايجادجامعۀ کمونيستی رادرکشوری که مردم آن ازسواد کامل بهره مندنيستند، غيرممکن ميپنداشت. بنابراين مفکوره, بيسوادی اکثريت مردم افغانستان سدبزرگی درايجادجامعه سوسياليستی بشمار ميرفت. اينست که باپيروی ازستراتيژی زبانی شوروی درآسيای مرکزی، رژيم مبارزۀ جدی عليه بيسوادی رادررأس سياست زبانی قرارداد. ازآنجائیکه اکثريت نفوس بيسوادکشوررازنان تشکيل ميداد، برنامه های سوادآموزی بزرگسالان بيشترمتوجه زنان، بالخصوص زنان دهات بود. امابابروزاغتشاشات شديد برعليه رژيم، برنامه های سوادآموزی بزرگسالان به کابل و دهات اطراف آن محدود ماند.
مبارزه درمقابل رژيم دموکراتيک خلق بلافاصله بعدازاعلان اصلاحات بنيادی شورای انقلابی آغازشد. قيامهای مردمی ابتدا در هرات آغازيافته وازآنجابسرعت بديگرمناطق شيوع نمود. در اواخر سال1978حزب دموکراتيک خلق چهارگروه زير رابعنوان دشمنان رژيم اعلان نمود: حزب اسلامی افغانستان ؛ حزب" ملت" متشکل از پشتونخواهان؛ حزب مائوئيستی"شعلۀ جاويد"؛وحزب «ستم ملی". معلوم است که برسميت شناختن اقليت های زبانی وتعهد رژيم برای تقويۀ اين اقليتها، نتوانست که مخالفت گروپهای سياسی قومی و زبانی را بمقابل رژيم کاهش دهد.
منازعات شديدداخلی بين حزب دموکراتيک خلق، قدرت رژيم را ضعيفترساخت. بنابرتحليل ناظران سياسی، يکی ازعوامل ضعف رژيم اختلافات بين دوجناح حزب، يعنی خلق وپرچم درتطبيق ايديولوژی مارکسيزم- ليننسيم بود. "ترکی طرفدارآوردن تغييرات بنيادی بود و ميخواست جهت برآوردن اهداف انقلاب، يک قشرمنظم وقوی کارگرمانند حزب کلاسيک کارگر لينن بوجود بياورد. در حاليکه, ببرک کارمل عقيده داشت که افغانستان هنوزبرای اقتباس کامل از ستراتيژی لينن آماده نيست، وفکرميکردکه درابتدا بايست يک جبهۀ ملی مخالف نظام کاپيتاليستی ايجادشودتاکشوررابه سيستم سوسياليستی يک قدم نزديکتربسازد". امابگفتۀ ديويد ادواردز، علت عمدۀ اختلاف بين ايندوجناح عداوتهای قومی وقبيلوی بود.
برسر اقتدار آمدن پرچم و تدوين قانون اساسی جديد:
ادغام خلق وپرچم، که درسال1978باوساطت سفارت روسيۀ شوروی درکابل فراهم آمده بود، نتوانست ناهماهنگی های عميق طبقاتی، قومی، ايديولوژيکی واختلافات شخصی را که بين اعضای اين دو جناح وجود داشت ازبين ببرد. خصومتهای ديرينه بين خلق وپرچم بلافاصله بعدازبقدرت رسيدن حزب دموکراتيک خلق سرازنوآغاز شد. جناح خلق، که ازوفاداری وحمايت اکثريت سران اردو بر خورداربود، برای ازبين بردن نفوذپرچم توطئه چيده رهبران برجسته آنرابعنوان سفيرتبعيد نمودند، وبقيه راازکاربرطرف ويا بزندان انداختند. ديری نگذشت که عداوت شديد داخلی بين رهبران جناح خلق بروزنموده ومنتج به مرگ اسرارآميزنورمحمد ترکی و غصب قدرت توسط حفيظ الله امين شد.
اختلافات شديد فرقوی بين حزب دموکراتيک خلق افغا نستان توأم باتشديدمقاومت عليه رژيم بالاخره زمينه رابرای حملۀ نظامی اتحاد شوروی برافغانستان آماده ساخت. دردسمبر1979ارتش سرخ شوروی برای جلوگيری ازسقوط رژيم مارکسيستی درافغانستان، به کابل حمله نموده وبعدازبقتل رساندن حفيظ الله امين، ببرک کارمل را، که همزمان باقوای سرخ داخل افغانستان شده بود، بقدرت رساندند. ازاقدامات اول کارمل ايجادحکومت ائتلافی، متشکل از سران پرچم وخلقیهای مخالف حفيظ الله امين بود. طوريکه درسال 1984 ازجملۀ سيزده نفراعضای پولت بيروی شورای انقلابی حزب دموکرايک هشت نفرآنرااعضای پرچم وبقيه را اعضای جناح خلق تشکيل ميداد.
پس ازحملۀ نظامی اتحادشوروی مبارزه عليه رژيم مارکسیستی شدت يافت. قيامهای شديدمردمی درمقابل قوای دولتی وعساکرشوروی درسراسرافغانستان آغازشد. باوجود پشتيبانی قوای اعزامی شوروی، که بتدريج تعدادآن به يک صدوبيست هزارنفررسيد، رژيم مارکسيستی نتوانست که حاکميت خودرادرمقابل مبارزات گستردۀ مجاهدين حفظ نمايد.بنابرآن درسال 1986 مقامات شوروی ببرک کارمل راوادارنمودندکه ازمقام خويش بنفع يکی ازاعضای ديگر پرچم، داکتر نجيب الله رئيس سابق خاد(دستگاه امنيتی)استعفانمايد. نجيب الله بلافاصله برنامۀ "آشتی ملی"راکه حاکی ازعقب نشينی حزب دموکراتيک خلق افغانستان ازسياستهای افراطی مارکسيستی-ليننستی بود، اعلان نمود./ (بخش نهایی درشمارۀ آینده)
منتشرۀ هفته نامۀ امید

Advertise your business here. Click to contact us.
تنها کاربران عضو شده می توانند نظر ارسال کنند!

!joomlacomment 4.0 Copyright (C) 2009 Compojoom.com . All rights reserved."

 

تـاریخ مطبـوعـات جلد سوم

..
جلد ســوم
تاریخ مطبوعات افغانستان

تاریخ مطبوعات افغانستان

تاریخ مطبوعات افغانستان؛
شامل "نشرات برونمرزی کشور"

مؤلف: پروفیسور رسول رهین
..

دوستان عزیز!

اینک جلد سوم تاریخ مطبوعات افغانستان؛ شامل "نشرات برونمرزی کشور" تازه به زیور چاپ آراسته گردیده است.

علاقمندان میتوانند با تماس به مؤلف ویا ناشر کتاب به محتوای غنی کتاب آشنایی پیداکنند. برای آشنایی بیشتر مشخصات کتاب را در ذیل مطالعه بفرمائید.

جلد سوم

"تــاریخ مطبــوعــات افغــانســتان"
(نشرات
برونمرزی)

مشخصات کتاب:

عنوان: تاریخ مطبوعات افغانستان؛

(نشرات برونمرزی افغانستان)

(1357 – 1390)

مؤلف: پروفیسور رسول رهین

محل نشر: استوکهولم، سویدن

ناشر: شورای فرهنگی افغانستان

تاریخ نشر: مارچ 2017 (حمل 1396)

مصحح: عارف دانش

صفحه آرا : ضیاء رهین

طرح روی جلد: پوهنیار جاهد مشتاق

تیراژ: 1000 نسخه

آدرس ناشر:

Prof. Abdul Rasul Rahin

12751 Skärholmen, Sweden

Tel. 0046 8 740 63 65

Mob. 0046 73 924 09 07

E-Mail: rahin@khawaran.com

Website: www.khawaran.com

شماره ثبت: ISBN:978-91-978820-3-3

**************************

حرفهای مؤلف

دوستان عزیز:

خوشحالم، اینک حسب وعده یی که به ژورنالیستان عزیز داده بودم، توفیق یافتم جلد سوم تاریخ مطبوعات افغانستان را که محتوی نشریه های برونمرزی افغانستان میباشد، پس از سعی و تلاش دامنه داری در خارج میهن تکمیل کرده به اختیار شما دوست داران مطبوعات برونمرزی افغانستان میگذارم.

هرچند تکمیل این پروژه در برونمرزی کار آسان و ساده نبود؛ ولی با همکاری دوستان و علاقمندان دسپلین ژورنالیزم و تماسهای مداوم با ژورنالیستان پرکار خارج کشور امکان آن برایم میسر گردید تا انجام این کار مهم و با ارزش را به حقیقت مبدل نمایم. برای ایفای این کارپر ارزش تلاش کردم به ادامه شیوه کاری جلد اول و دوم تاریخ مطبوعات افغانستان مقدمه پر محتوایی در باره آغاز نشرات فارسی دری در جهان، خراسان شرقی یا افغانستان کنونی، چگونگی رشد نشرات برونمرزی افغانستان در دهه های اخیر معلومات جامع در اختیار شما علاقمندان فرهنگ غنی خراسانی بگذارم.

با آنکه دسترسی به مطبوعات این دوره هاکه در سراسر کشورهای جهان پراگنده میباشند، مشکل است وبا تمام تلاشها بازهم این امکان رابه من نداد تا به همه آنها دسترسی پیداکنم؛ ونیز اکثر این نشریه ها پس از انتشار یک یا دو شماره متوقف گردیده بودند که اینهم میتوانست بر دشواری جمع آوری و توضیح محتوایی آنها تأثیر منفی گذارد. چاپ یک نشریه به عین نام و عنوان در چند شهر و چندکشور جهان از مشکلات دیگری بود که توانست در تفکیک و شناسایی نشریه هامشکل ایجاد نماید، نشرنامنظم و غیر مسلکی نشریه ها که اکثر شان فاقد تاریخ نشر، معلومات در باره ماهنامه و جریده بودن ویا روزنامه بودن آنها فکت دیگری است که کار مارا به کندی سوق کرده، حتی مؤفق نشدیم شهرت مکمل یکتعداد نشریه ها را که بایست مکمل معرفی میشد بدست بیآوریم. و لی نگارنده که در تصمیم خود عزم راسخ داشتم سعی کردم با استفاده از محتوای نشریه هایی که بدسترسم قرارداشتند و نیز آثار چاپ شده سایر محققان و ژورنالیستان داخلی و خارجی بر مشکلات غلبه کرده در تکمیل این پروژه ارزشمـند ساعی بمانم. اینکه گفته اند تصمیم نصف مؤفقیت است، بکار خود ادامه داده تقریباً بیشترین و حتی کاملترین مجموعه نشــــریه های چاپی برونمرزی را که تعداد مجموعی آنها به بیش از 900 نشریه میرسد جمع و باختیار دوستداران مطبوعات برونمرزی کشور بگذارم.

ازدوستان و علاقمندان، بخصوص از ژورنالیستان سخت کوش کشور توقع دارم، در صورتیکه اشتباهی و یا اصلاحی در باره تاریخ ها وسایر معلومات داده شده درکتاب نزد شان ظاهر گردد، صمیمانه و دوستانه مرا در جریان گذارند تا در چاپهای بعدی مطابق بمیل و آرزوهای شان کتاب جامع در اختیارشان بگذاریم.

در مورد ژانرکتاب که یکی دیگر از مهمترین ژانر های مطبوعاتی بشمار میرود بخاطر وسیع بودن انتشار کتاب در برونمرزی نتوانستیم درین مجموعه کاری انجام بدهیم. سعی خواهم کرد تا در جلد جداگانه آثار چاپی این دوره ها را نیزبچاپ رسانم.

مطلب مهم دیگری که میخواهم از آن آگاهی دهم اینست که بنابر نداشتن حروف مشخص الفبای پشتـــو در کمپیوتر کاری ام، نتوانستم واژه های .پشتو را به حروف خاص پشتو تائپ کنم. هرچند معادل فارسی دری آنها را آورده ام ولی کافی نیست و در خواندن واژه های پشتو یک اندازه دقت بیشتر ضروری میباشد. ازین بابت شرمنده ام و ازدوستان خود عذر میخواهم.

قابل یاد آوری میدانم که بدسترس قرار دادن سهل و آسان این مجموعه، ایجاب میکرد تاعموم نشریه های هر دوره را پس از دسته بندی به روزنامه، جریده، ماهنامه، دوماهنامه، فصلنامه و...، به ترتیب تاریخی، تنظیم نموده، سپس یک تعداد نشرات این دوره ها راکه به سبب ناقص بودن فنی نشرآنها در گروپ های بالا نمی گنجیدند زیر نام نشریه ها معرفی کنم. البته یک تعداد گاهنامه ها نیز در اخیر هر دوره به ترتیب تاریخی آورده شده است.

امیدوارم پس از چاپ جلد سوم بتوانم بالای ژانر کتاب های برونمرزی کارکرده، جلد چهارم این مجموعه را که محتوی آثار چاپی این دوره ها میباشد، هرچه زودتر بچاپ رسانم. در اینجا یک مطلب را میخواهم به علاقمندان در میان گذارم؛ آن اینکه، چون همه فصلهای کتاب حاضر، درفصلنامه آریانای برونمرزی بخـاطر گرفتن نظرات علاقمندان محترم بچاپ رسیده است و دوستان نظریات نیک خود را بوقت و زمانش ارسال داشته اند؛ کوشیده ام در نسخــــه آخری و چــــــاپ نهایی "زیر نویسها".را از آخر هر بخش به آخر فصلها با شماره های جدید تسلسل بدهم. مطلب اینست که ممکن در تنظیم شماره ها درداخـــــل متن ویاهم در"زیـــــر نویسها" که در آخر هر فصل برده شده است، یگان پـــــس و پیشی هایی در شمــــاره ها رخ داده باشد. اگر چنین شده باشـــــد، نگارنده را عفو کرده، مطلوب خـــــــودرا یک شماره پیشتر ویا بعدتر جستجو نمایند.

چیزیکه نگارنده در باره محتوای کتاب علاوه میکنم اینست که این کتاب در پهلوی اینکه یک اثر جامــع و خیلی غنی در بـــــاره تاریخ مطبوعات افغانستان میباشد، در حقیقت تاریخ تحول فرهنگی افغانستان را نیز ارائه می نماید. درین کتاب بادست باز تلاش گردیده تا از مؤسسات فـــرهنگی و ریشـــــه های فــــــرهنگ ستــــــیزی و دورنما های تحـولات فرهنگی افغانستان گرمجوشانه بحث شود. پس خوانندگان محترم باین کتاب نه تنها بحیث تــــاریخ مطبوعات افغانستان عطف تــــــوجه داشته باشــــند، بلکه بحیث تاریخ فــــرهنگی افغانستان نیز بنگرنــــد که میتواند رهنمــــا و راه گشـــای خوبی بــــرای کسانی باشــــد که در آینده بخــــواهند تاریخ تحـــــول فــرهنگی افغانستان را تألیف نمایند.

باید بگویم که در تألیف این کتاب دوستان، مؤرخان و ژورنالیستان باتجربه فراوانی با من همکاری کرده اند. جناب نجم کاویانی که همکار دایمی و همیشگی آریانای برونمرزی هستند، مواد معتبری در باره روزنامه بخاری شریف چاپ کردند که حتی بعضی قسمتهای مقاله های شان مستقیماً درین کتاب گنجانیده شده است. در بخش فرهـــــنگی ازیادداشتـــــهای جناب حمزه واعظی استفاده کرده ام که بی شک بر غنای این اثـر تأثیر عمیق داشتـه است. جناب محترم عـارف دانش همکار این نشـــــریه و مشـــــوق چاپ این کتاب، آخرین پروف خوانی این گنجینه فرهنگی و ژورنالیستی را صمیمانه انجام داده اند که نظر باثواب شان شامل حال این کتاب میباشد.

این مجموعه به هیچ صورت تکمیل نیست که از حقدار اولی و اصلی آن جناب پروفیسور حبیب الرحمن هاله سپاس فراوان نه نمائیم. جناب هاله که در آغازکار آمر دیپارتمنت مطبوعات دانشکده ژورنالیزم، دانشگاه کابل بودند، اولین سنگ بنای این مجموعه را مشوره دادند و مرا برآن داشتند تا همچو اثری را طراحی کنم. ایشان با حسن نیت لکچر نوتهارا میخواندند و ازگرد آورده های هفته وار من لذت میبردند. .

یکباردیگرخودرا مکلف میدانم از همکاریهای دوستانم پروفیسور حبیب الرحمن هاله، نجم کاویانی و همکار صمیمی و همیشگی نشریه آریانای برونمرزی جناب پروفیسور شاه علی اکبر شهرستانی و استاد تازه کار، جوان و پرتلاش دانشگاه البیرونی جاهد مشتاق که در جمع آوری اسناد و مدارک معتبر ژورنالیستی مرا یاری رسانیده اند سپاس فراوان کنم.

از سایر دوستانیکه درین راه با من همراهی کرده اند سپاس فراوان دارم، امیدوارم که در نشر و چاپ سایر مجموعه هایم نیز این دوستان با من باشند و بتوانیم باهم و کمک یک دیگر آثار ماندگار دیگری نیز به جامعه افغانستانی خود تقدیم بداریم. دوستان شاد و همیشه باشند.

درود

پروفیسور رسول رهین

استوکهولم، سویدن

حمل 2017

TOLO TV LIVE

SHAFI AYAR - 378

رد پـــای فـــرعــــون

...
رد پـــای فـــرعــــون
افســانــهء در پنــاه حقیــقت

افسانه ی در پناه حقیقت
نویسنده: احمد بهارچوپان
ویراستار: آثار الحق حکیمی

برای دانلود این کتاب ارزشمند
بروی پوشه آن اشاره نمائید!

.....

تـاجیــکان در گــذرگــاه تــاریخ

پروفیســور رســـول رهیــن
پروفیســور رســـول رهیــن
مجمــــوعه مقـــالات پیــرامــون
تاجیــــکان درگـــذرگــــاه تــاریــــخ

مقـــــاله نخست
خـــاســـتگاه واژه تاجیــــک

مقــــــــاله دوم
تاجیــــکان پـــار دریـــا

مقــــاله ســـوم
تاجیـــکان خُــراســـان باختــری یـا
(افغـــــانســــتان کنـــــونی)

مقـــاله چهــارم
تاجیکــــان باختـــری یـا
(افغــانســـتان کنـــونی)

مقـــاله پنجـــم
ظهــور باغبــان بچـهء تاجیــک تبــار:
(شـــاه حبیب الله کلــــکانی)

مقــــاله ششــم
حکومت خـودکـــامه محمـد نـادر و
قتـل عـام تاجیـکان کـابل وشمالی

مقــــاله هفتـم
قتــل عــام تاجیکـــان، اوزبکـــان و
تـــرکمنهـــای قطغـــن و بدخشـــان

مقــــاله هشــتم
عملــکرد غیــر انســانی
محمــد هاشــم صـــدراعظـــم
در مقــابل
تاجیکـان و هـزاره هــای افغـانسـتان

مقــــاله نهــــــم
وضــع تاجیــکان در دوره دمــوکــراسی
قُـــلابی شـــاه محمـــــود خــان

مقـــــاله دهـــــــم
وضـــع تاجیکـــان در دوره صــــدارت و
جمهـــوریت اســتبدادی محمــدداؤد

مقـــاله یازدهــــم
وضع تاجیکـــان در
جمهـــوری دمو کراتیک
تره کــــــی و حفیــــــــظ الله امیـــن

مقـــاله دوازدهـــم
وضـــع تاجیکـــان در دوره
زمــامــداری ببــرک کــــــارمــل

مقــاله سیزدهـــم
وضــع تاجیکــان در دوره
زمــامــداری داکتــر نجیب


مقـــــاله چهـــاردهــم
وضع تاجیکــان دردوره
زمــداری قلابی حامـد کــرزی

...

...

تاجيکـــان در قـــرن بيســتم

 

متـــن کــامـــل کتـــاب
متـــن کــامـــل کتـــاب
تاجيکــــان در قــــرن بيســـــتم
بـــرای دانلـــود


تـــن کــامـــل کتـــاب

تاجيکــــان در قــــرن بيســـــتم

سـرگذشت زبـان فـارسی دری


سـرگذشت زبـان فـارسی دری 

ســرگـــذشت
زبـــان فـــارسـی دری

ایســـتگاه خبــری "یکصــــدا"


یکصـــدا
ایســــتگاه خبـــری یکصـــــدا

.

رســتاخیز پرسـتوهای تغییر

تعداد آنلاین

سایت پذیرای 195 مهمان آنلاین


Notice: Undefined variable: list in /var/www/vhosts/khawaran.com/httpdocs/templates/mini-website-builder/html/pagination.php on line 150 Notice: Undefined variable: html in /var/www/vhosts/khawaran.com/httpdocs/templates/mini-website-builder/html/pagination.php on line 150 Notice: Undefined variable: list in /var/www/vhosts/khawaran.com/httpdocs/templates/mini-website-builder/html/pagination.php on line 151 قدرت گرفته از Soltia!. XHTML and CSS.