Khawaran.com نشریهء سیاسی، فرهنگی، تاریخی و اجتماعی افغانستان

ســیاست زبـــانی درافغــانســتان PDF پرینت ایمیل
ادبیـــــات - زبــــان
نوشته شده توسط داکتر بانو سنزل نوید، یونیورستی اریزونا   
پنجشنبه ، 3 بهمن 1392 ، 11:01

داکتر بانو سنزل نویداختــلافــات زبــانی و وحــدت مــلی (بخش دوم)
اشــکالات رسمی شــدن زبــان:

مسألۀ انتخاب زبان رسمی درجريان سالهای دهۀ سی و اوايل دهۀ چهل اشکالاتی را بار آورد. در سال 1936 پشتو بحيث زبان رسمی افغانستان اعلان شد واستعمال وترويج آن درسطح اداری تشويق گرديد. درسال بعد هيئت مشورتی وزارت معارف مقررات جديدی وضع نمودکه به اساس آن پشتوبحيث زبان درسی درسطح ابتدائی در سراسرافغانستان اعلان گرديد. درعين زمان نام انجمن ادبی،که اکنون درتحت رهبری وزارت معارف قرارگرفته بود, به"پشتو تولنه" ياانجمن پشتوتبديل شد، وباايجاد شعبات جديدتوسعه بيشتر يافت. مسئوليت اصلی پشتوتولنه تدوين لغتنامۀ پشتو ومعيارساختن گرامرپشتو بود. به تعقيب تأسيس پشتوتولنه اسم مجلۀ کابل به (د کابل مجله) ودرسال1941اسم سالنامۀ کابل نيزبه "دکابل کلنی" مبدل شد. اماطوريکه می اسکنازی مينگاردباوجودتبديل شدن عنوان مجلۀ کابل وسالنامه به پشتو, قسمت عمدۀ متن هردونشريه به زبان فارسی (دری) بود.
بقول سيدقاسم رشتيا, که درسالهای بعدوظيفه وزارت مطبوعات را به عهده داشت، هدف اصلی رهبران سياسی آن دوره از ارتقا دادن پشتوبحيث زبان ملی ورسمی افغانستان تقويۀ وحدت وهويت ملی از طريق ترويج يک زبان واحد بود. بااينکه اين اقدانات ازطرف گروهِی که طرفدارايجادهويت ملی مبنی برهويت قومی پشتون بودند، جداپشتيبانی ميشد, پلان تبديلی زبان درسی به پشتوبا اشکالات زيادی روبروشد. زبان فارسی قرنهازبان مروج اداری، درسی, وتجارتی بود، وبحيث زبان بين الاقوامی کشور شناخته شده بود. بنابران رسمی ساختن زبان پشتوبجای فارسی نارضايتی اقوام غيرپشتون رابارآورد. بطورمثال، اقليتهای ازبک زبان که جهت تسهيل دراجرای معاملات شان زبان فارسی راآموخته بودند، ازاينکه مجبوربودندزبان پشتورا بحيث زبان سوم بياموزند، ناخوشنود بودند. برعلاوه, به نسبت کمبودی معلمين پشتو درمناطق غيرپشتو زبان، تبديلی زبان درسی به پشتو با مشکلات زياد مواجه شد.
تأثيرات منفی سياست جديدزبانی دراجرای مسائل آموزشی و معاملات تجارتی کشور،نخبگان سياسی را وادارساخت که سياست زبانی راتعديل نموده وهردوزبان را بحيث زبانهای رسمی افغانستان اعلان نمايند.درسال 1946سردارمحمدهاشم خان کاکای ظاهرشاه، که قدرت واقعی درعقب نظام سلطنتی بشمارميرفت, ازوظيفه اش به حيث صدراعظم افغانستان کناره گرفت وبجايش سردارشاه محمود خان, عموی کوچکترشاه، که تمايل به افکارآزادی خواهی داشت، بمقام صدارت رسيد. ازاقدامات مهم شاه محمود خان برگرداندن زبان فارسی(دری) به حيث زبان رسمی کشوربود. سيد قاسم رشتيا, که درکابينه شاه محمودخان وزارت مطبوعات رادردست داشت, در خاطرات خودمينويسد که نجيب الله خان توروايانا, وزير معارف در کابينۀ جديد, بااينکه خودپشتون درانی بود, تبديلی زبان درسی را به پشتواشتباه بزرگ وصدمۀ جبران ناپذيری به سيستم درسی افعانستان اعلان نمود. دراثرتوصيۀ توروايانا سيستم درسی افغانستان دوزبانه شد، به اين معنی که درمناطق پشتوزبان سيستم درسی به زبان پشتووزبان دری بحيث زبان دوم درسی ودرسايرمناطق کشور سيستم تدريسی به زبان دری وتدريس پشتوبعنوان زبان دوم تعيين گرديد.
درجريان سالهای دهۀ چهل وپنجاه اقدامات جدی برای تعميم و ترويج زبان پشتووارتقای آن بعنوان زبان ملی بعمل آمد. وزارت اطلاعات وکلتورموظف شدکه درترويج وپيشرفت زبان پشتو از طريق مطبوعات اقدام نمايد.اکادمی پشتوبه اينکارپيشقدم شده ودر توسعه لغتنامه, طرح املای صحيح برای نوشتن زبان پشتو ورشد زبان و ادب پشتومساعی جدی بخرج داد. ازجمله ابتکارات اکادمی طرح عناوين رسمی بزبان پشتوبود, القاب اعزازی"آقا"،"خانم"و "بيگم"،که ريشۀ ترکی داشتند، به کلمات پشتو"شاغلی"،" ميرمن" و"پيغله"مبدل شد. همچنان موسسات دولتی واکادميک، شفاخانه ها, دواخانه ها، تياترها, انجمنهاوسازمانهای ملی عناوين پشتواختيارنمودند. رتبه های علمی(پوهاند,پوهنمل،پوهنيار وغيره) ايجاد ونام موسسات علمی به پوهنتون و پوهنحی تبديل شد.
پشتو و مسألۀ پشتونستان : باايجادکشورپاکستان بدنبال عقب نشينی بريتانياازنيم قارۀ هند درسال1947مسألۀ خط ديورند دوباره مورد مباحثه قرارگرفت. افغانستان حق خود اراديت مناطق پشتون نشين يا پشتونستان را، که درسال1893مطابق معاهدۀ ديورندازپيکرافغانستان جداشده واينک ضميمه پاکستان شده بود، مطالبه نمود. اين رويداد همزمان بودباتشکيل گروهی آزاديخواه ملی بنام"ويش زلميان" (جوانان آگاه). اکثراعضای اين گروه را،که درابتداءتعدادآن به بيست ودونفرميرسيد، جوانان روشنفکرپشتوزبان قندهار، ننگرهار و کابل تشکيل ميداد. درسال1947رهبران اين گروه اعلاميۀ تحت شعار"ويش زلميان غوارو" به پشتوصادرنمودندوبه اساس همين شعارخودرا"ويش زلميان" خواندند. درسال1948ويش زلميان با برنامه واهداف معين سياسی، عضويت کامل ودايرنمودن جلسات منظم بحيث يک گروه فعال سياسی عرض وجود نمود. اهداف مهم سياسی ويش زلميان بوجودآمدن سلطنت مشروطه وانتخابات آزاد, تأمين حقوق مدنی, تفکيک قوای ثلاثه، حمايت ازحق خود اراديت پشتونستان وتقويۀ زبان پشتودرمقابل نفودگستردۀ زبان دری بود. درسال1950اعضای برجستۀ اين گروه راگل پاچا الفت, محمد رسول پشتون، فيض محمد انگار, عبدالروف بينوا، قيام الدين خادم، غلام حسن صافی، نوراحمداچکزائی ونورمحمدترکی تشکيل ميدادند.
بابرسراقتدارآمدن سردارمحمدداوودبحيث صدراعظم، موضوع پشتونستان داخل مرحله جديدشد.داوودخان موقف انعطاف ناپذيری درموردمسألۀ پشتونستان اتخاذنمودوحمايه ازآزادی پشتونستان و جدائی مطلق سرزمِينهای پشتون نشين راازپاکستان جزخط مشی سياسی خودقرارداد. درنتيجه، درسالهای آخردهۀ1950 اختلاف بين افغانستان وپاکستان روی مسألۀ پشتونستان روبه وخامت گذاشت و بالاخره درماه سپتمبر1960منتج به قطع روابط بين کابل واسلام آباد وانسدادسرحدات پاکستان برای نقل موادتجارتی ازراه پاکستان شده وخسارات چشمگيری به تجارت واقتصاد افغانستان وارد نمود.
باتشديدبحران سياسی روی مسألۀ پشتونستان، استعمال زبان پشتو بعنوان وسيلۀ تبليغات راديوئی عليه پاکستان اوج گرفت. برنامه های پشتودرراديوکابل انکشاف نمود, واستعمال زبان پشتودرمطبوعات کشور بطورقابل ملاحظه افزايش يافت. بااينهم، باوجود اقدامات جدی دولت درتوسعه ورشدزبان پشتو،دری تفوق خودرابعنوان زبان اداری, آموزشی, بازرگانی و مسلکی, حفظ نمود. (دنباله دارد)
(منتشرۀ هفته نامۀ امید)

Advertise your business here. Click to contact us.
تنها کاربران عضو شده می توانند نظر ارسال کنند!

!joomlacomment 4.0 Copyright (C) 2009 Compojoom.com . All rights reserved."

 

تـاریخ مطبـوعـات جلد سوم

..
جلد ســوم
تاریخ مطبوعات افغانستان

تاریخ مطبوعات افغانستان

تاریخ مطبوعات افغانستان؛
شامل "نشرات برونمرزی کشور"

مؤلف: پروفیسور رسول رهین
..

دوستان عزیز!

اینک جلد سوم تاریخ مطبوعات افغانستان؛ شامل "نشرات برونمرزی کشور" تازه به زیور چاپ آراسته گردیده است.

علاقمندان میتوانند با تماس به مؤلف ویا ناشر کتاب به محتوای غنی کتاب آشنایی پیداکنند. برای آشنایی بیشتر مشخصات کتاب را در ذیل مطالعه بفرمائید.

جلد سوم

"تــاریخ مطبــوعــات افغــانســتان"
(نشرات
برونمرزی)

مشخصات کتاب:

عنوان: تاریخ مطبوعات افغانستان؛

(نشرات برونمرزی افغانستان)

(1357 – 1390)

مؤلف: پروفیسور رسول رهین

محل نشر: استوکهولم، سویدن

ناشر: شورای فرهنگی افغانستان

تاریخ نشر: مارچ 2017 (حمل 1396)

مصحح: عارف دانش

صفحه آرا : ضیاء رهین

طرح روی جلد: پوهنیار جاهد مشتاق

تیراژ: 1000 نسخه

آدرس ناشر:

Prof. Abdul Rasul Rahin

12751 Skärholmen, Sweden

Tel. 0046 8 740 63 65

Mob. 0046 73 924 09 07

E-Mail: rahin@khawaran.com

Website: www.khawaran.com

شماره ثبت: ISBN:978-91-978820-3-3

**************************

حرفهای مؤلف

دوستان عزیز:

خوشحالم، اینک حسب وعده یی که به ژورنالیستان عزیز داده بودم، توفیق یافتم جلد سوم تاریخ مطبوعات افغانستان را که محتوی نشریه های برونمرزی افغانستان میباشد، پس از سعی و تلاش دامنه داری در خارج میهن تکمیل کرده به اختیار شما دوست داران مطبوعات برونمرزی افغانستان میگذارم.

هرچند تکمیل این پروژه در برونمرزی کار آسان و ساده نبود؛ ولی با همکاری دوستان و علاقمندان دسپلین ژورنالیزم و تماسهای مداوم با ژورنالیستان پرکار خارج کشور امکان آن برایم میسر گردید تا انجام این کار مهم و با ارزش را به حقیقت مبدل نمایم. برای ایفای این کارپر ارزش تلاش کردم به ادامه شیوه کاری جلد اول و دوم تاریخ مطبوعات افغانستان مقدمه پر محتوایی در باره آغاز نشرات فارسی دری در جهان، خراسان شرقی یا افغانستان کنونی، چگونگی رشد نشرات برونمرزی افغانستان در دهه های اخیر معلومات جامع در اختیار شما علاقمندان فرهنگ غنی خراسانی بگذارم.

با آنکه دسترسی به مطبوعات این دوره هاکه در سراسر کشورهای جهان پراگنده میباشند، مشکل است وبا تمام تلاشها بازهم این امکان رابه من نداد تا به همه آنها دسترسی پیداکنم؛ ونیز اکثر این نشریه ها پس از انتشار یک یا دو شماره متوقف گردیده بودند که اینهم میتوانست بر دشواری جمع آوری و توضیح محتوایی آنها تأثیر منفی گذارد. چاپ یک نشریه به عین نام و عنوان در چند شهر و چندکشور جهان از مشکلات دیگری بود که توانست در تفکیک و شناسایی نشریه هامشکل ایجاد نماید، نشرنامنظم و غیر مسلکی نشریه ها که اکثر شان فاقد تاریخ نشر، معلومات در باره ماهنامه و جریده بودن ویا روزنامه بودن آنها فکت دیگری است که کار مارا به کندی سوق کرده، حتی مؤفق نشدیم شهرت مکمل یکتعداد نشریه ها را که بایست مکمل معرفی میشد بدست بیآوریم. و لی نگارنده که در تصمیم خود عزم راسخ داشتم سعی کردم با استفاده از محتوای نشریه هایی که بدسترسم قرارداشتند و نیز آثار چاپ شده سایر محققان و ژورنالیستان داخلی و خارجی بر مشکلات غلبه کرده در تکمیل این پروژه ارزشمـند ساعی بمانم. اینکه گفته اند تصمیم نصف مؤفقیت است، بکار خود ادامه داده تقریباً بیشترین و حتی کاملترین مجموعه نشــــریه های چاپی برونمرزی را که تعداد مجموعی آنها به بیش از 900 نشریه میرسد جمع و باختیار دوستداران مطبوعات برونمرزی کشور بگذارم.

ازدوستان و علاقمندان، بخصوص از ژورنالیستان سخت کوش کشور توقع دارم، در صورتیکه اشتباهی و یا اصلاحی در باره تاریخ ها وسایر معلومات داده شده درکتاب نزد شان ظاهر گردد، صمیمانه و دوستانه مرا در جریان گذارند تا در چاپهای بعدی مطابق بمیل و آرزوهای شان کتاب جامع در اختیارشان بگذاریم.

در مورد ژانرکتاب که یکی دیگر از مهمترین ژانر های مطبوعاتی بشمار میرود بخاطر وسیع بودن انتشار کتاب در برونمرزی نتوانستیم درین مجموعه کاری انجام بدهیم. سعی خواهم کرد تا در جلد جداگانه آثار چاپی این دوره ها را نیزبچاپ رسانم.

مطلب مهم دیگری که میخواهم از آن آگاهی دهم اینست که بنابر نداشتن حروف مشخص الفبای پشتـــو در کمپیوتر کاری ام، نتوانستم واژه های .پشتو را به حروف خاص پشتو تائپ کنم. هرچند معادل فارسی دری آنها را آورده ام ولی کافی نیست و در خواندن واژه های پشتو یک اندازه دقت بیشتر ضروری میباشد. ازین بابت شرمنده ام و ازدوستان خود عذر میخواهم.

قابل یاد آوری میدانم که بدسترس قرار دادن سهل و آسان این مجموعه، ایجاب میکرد تاعموم نشریه های هر دوره را پس از دسته بندی به روزنامه، جریده، ماهنامه، دوماهنامه، فصلنامه و...، به ترتیب تاریخی، تنظیم نموده، سپس یک تعداد نشرات این دوره ها راکه به سبب ناقص بودن فنی نشرآنها در گروپ های بالا نمی گنجیدند زیر نام نشریه ها معرفی کنم. البته یک تعداد گاهنامه ها نیز در اخیر هر دوره به ترتیب تاریخی آورده شده است.

امیدوارم پس از چاپ جلد سوم بتوانم بالای ژانر کتاب های برونمرزی کارکرده، جلد چهارم این مجموعه را که محتوی آثار چاپی این دوره ها میباشد، هرچه زودتر بچاپ رسانم. در اینجا یک مطلب را میخواهم به علاقمندان در میان گذارم؛ آن اینکه، چون همه فصلهای کتاب حاضر، درفصلنامه آریانای برونمرزی بخـاطر گرفتن نظرات علاقمندان محترم بچاپ رسیده است و دوستان نظریات نیک خود را بوقت و زمانش ارسال داشته اند؛ کوشیده ام در نسخــــه آخری و چــــــاپ نهایی "زیر نویسها".را از آخر هر بخش به آخر فصلها با شماره های جدید تسلسل بدهم. مطلب اینست که ممکن در تنظیم شماره ها درداخـــــل متن ویاهم در"زیـــــر نویسها" که در آخر هر فصل برده شده است، یگان پـــــس و پیشی هایی در شمــــاره ها رخ داده باشد. اگر چنین شده باشـــــد، نگارنده را عفو کرده، مطلوب خـــــــودرا یک شماره پیشتر ویا بعدتر جستجو نمایند.

چیزیکه نگارنده در باره محتوای کتاب علاوه میکنم اینست که این کتاب در پهلوی اینکه یک اثر جامــع و خیلی غنی در بـــــاره تاریخ مطبوعات افغانستان میباشد، در حقیقت تاریخ تحول فرهنگی افغانستان را نیز ارائه می نماید. درین کتاب بادست باز تلاش گردیده تا از مؤسسات فـــرهنگی و ریشـــــه های فــــــرهنگ ستــــــیزی و دورنما های تحـولات فرهنگی افغانستان گرمجوشانه بحث شود. پس خوانندگان محترم باین کتاب نه تنها بحیث تــــاریخ مطبوعات افغانستان عطف تــــــوجه داشته باشــــند، بلکه بحیث تاریخ فــــرهنگی افغانستان نیز بنگرنــــد که میتواند رهنمــــا و راه گشـــای خوبی بــــرای کسانی باشــــد که در آینده بخــــواهند تاریخ تحـــــول فــرهنگی افغانستان را تألیف نمایند.

باید بگویم که در تألیف این کتاب دوستان، مؤرخان و ژورنالیستان باتجربه فراوانی با من همکاری کرده اند. جناب نجم کاویانی که همکار دایمی و همیشگی آریانای برونمرزی هستند، مواد معتبری در باره روزنامه بخاری شریف چاپ کردند که حتی بعضی قسمتهای مقاله های شان مستقیماً درین کتاب گنجانیده شده است. در بخش فرهـــــنگی ازیادداشتـــــهای جناب حمزه واعظی استفاده کرده ام که بی شک بر غنای این اثـر تأثیر عمیق داشتـه است. جناب محترم عـارف دانش همکار این نشـــــریه و مشـــــوق چاپ این کتاب، آخرین پروف خوانی این گنجینه فرهنگی و ژورنالیستی را صمیمانه انجام داده اند که نظر باثواب شان شامل حال این کتاب میباشد.

این مجموعه به هیچ صورت تکمیل نیست که از حقدار اولی و اصلی آن جناب پروفیسور حبیب الرحمن هاله سپاس فراوان نه نمائیم. جناب هاله که در آغازکار آمر دیپارتمنت مطبوعات دانشکده ژورنالیزم، دانشگاه کابل بودند، اولین سنگ بنای این مجموعه را مشوره دادند و مرا برآن داشتند تا همچو اثری را طراحی کنم. ایشان با حسن نیت لکچر نوتهارا میخواندند و ازگرد آورده های هفته وار من لذت میبردند. .

یکباردیگرخودرا مکلف میدانم از همکاریهای دوستانم پروفیسور حبیب الرحمن هاله، نجم کاویانی و همکار صمیمی و همیشگی نشریه آریانای برونمرزی جناب پروفیسور شاه علی اکبر شهرستانی و استاد تازه کار، جوان و پرتلاش دانشگاه البیرونی جاهد مشتاق که در جمع آوری اسناد و مدارک معتبر ژورنالیستی مرا یاری رسانیده اند سپاس فراوان کنم.

از سایر دوستانیکه درین راه با من همراهی کرده اند سپاس فراوان دارم، امیدوارم که در نشر و چاپ سایر مجموعه هایم نیز این دوستان با من باشند و بتوانیم باهم و کمک یک دیگر آثار ماندگار دیگری نیز به جامعه افغانستانی خود تقدیم بداریم. دوستان شاد و همیشه باشند.

درود

پروفیسور رسول رهین

استوکهولم، سویدن

حمل 2017

TOLO TV LIVE

SHAFI AYAR - 333

رد پـــای فـــرعــــون

...
رد پـــای فـــرعــــون
افســانــهء در پنــاه حقیــقت

افسانه ی در پناه حقیقت
نویسنده: احمد بهارچوپان
ویراستار: آثار الحق حکیمی

برای دانلود این کتاب ارزشمند
بروی پوشه آن اشاره نمائید!

.....

تـاجیــکان در گــذرگــاه تــاریخ

پروفیســور رســـول رهیــن
پروفیســور رســـول رهیــن
مجمــــوعه مقـــالات پیــرامــون
تاجیــــکان درگـــذرگــــاه تــاریــــخ

مقـــــاله نخست
خـــاســـتگاه واژه تاجیــــک

مقــــــــاله دوم
تاجیــــکان پـــار دریـــا

مقــــاله ســـوم
تاجیـــکان خُــراســـان باختــری یـا
(افغـــــانســــتان کنـــــونی)

مقـــاله چهــارم
تاجیکــــان باختـــری یـا
(افغــانســـتان کنـــونی)

مقـــاله پنجـــم
ظهــور باغبــان بچـهء تاجیــک تبــار:
(شـــاه حبیب الله کلــــکانی)

مقــــاله ششــم
حکومت خـودکـــامه محمـد نـادر و
قتـل عـام تاجیـکان کـابل وشمالی

مقــــاله هفتـم
قتــل عــام تاجیکـــان، اوزبکـــان و
تـــرکمنهـــای قطغـــن و بدخشـــان

مقــــاله هشــتم
عملــکرد غیــر انســانی
محمــد هاشــم صـــدراعظـــم
در مقــابل
تاجیکـان و هـزاره هــای افغـانسـتان

مقــــاله نهــــــم
وضــع تاجیــکان در دوره دمــوکــراسی
قُـــلابی شـــاه محمـــــود خــان

مقـــــاله دهـــــــم
وضـــع تاجیکـــان در دوره صــــدارت و
جمهـــوریت اســتبدادی محمــدداؤد

مقـــاله یازدهــــم
وضع تاجیکـــان در
جمهـــوری دمو کراتیک
تره کــــــی و حفیــــــــظ الله امیـــن

مقـــاله دوازدهـــم
وضـــع تاجیکـــان در دوره
زمــامــداری ببــرک کــــــارمــل

مقــاله سیزدهـــم
وضــع تاجیکــان در دوره
زمــامــداری داکتــر نجیب

...

...

تاجيکـــان در قـــرن بيســتم

 

متـــن کــامـــل کتـــاب
متـــن کــامـــل کتـــاب
تاجيکــــان در قــــرن بيســـــتم
بـــرای دانلـــود


تـــن کــامـــل کتـــاب

تاجيکــــان در قــــرن بيســـــتم

سـرگذشت زبـان فـارسی دری


سـرگذشت زبـان فـارسی دری 

ســرگـــذشت
زبـــان فـــارسـی دری

ایســـتگاه خبــری "یکصــــدا"


یکصـــدا
ایســــتگاه خبـــری یکصـــــدا

.

پـــــارســـــی

تعداد آنلاین

سایت پذیرای 136 مهمان آنلاین


Notice: Undefined variable: list in /var/www/vhosts/khawaran.com/httpdocs/templates/mini-website-builder/html/pagination.php on line 150 Notice: Undefined variable: html in /var/www/vhosts/khawaran.com/httpdocs/templates/mini-website-builder/html/pagination.php on line 150 Notice: Undefined variable: list in /var/www/vhosts/khawaran.com/httpdocs/templates/mini-website-builder/html/pagination.php on line 151 قدرت گرفته از Soltia!. XHTML and CSS.