Khawaran.com نشریهء سیاسی، فرهنگی، تاریخی و اجتماعی افغانستان

نگــاهی مختصــر بــه گــذشته ادبــی زبــان فـــارسی دری PDF پرینت ایمیل
ادبیـــــات - زبــــان
نوشته شده توسط سیدمحمد خیرخواه   
پنجشنبه ، 17 دی 1388 ، 21:09

بسم الله الرحمن الرحیم

سیدمحمد خیرخواهزبان و ادبیات فارسی دری در تاریخ گذشته خود دارای فرود و فرازهای سیاسی و تحولات اجتماعی گوناگون بوده که در مقاطع مختلف زمانی به اوج درخشش و زمانی هم در آستانه سقوط و اضمحلال قرار میگرفته است. بطور کلی بعد از آمدن دین اسلام تا دورة خلافت عباسیان زبان شعر و ادب بطور عمده زبان عربی بوده تا اینکه در زمان مأمون خلیفه عباسی گویند به ابتکار وی مبنی بر تأسیس خانه بنام (بیت الحکمه) کم کم به زبان فارسی بنام زبان (عجم) نیز توجه نسبی صورت گرفته بوده است که

 بگفته بعضی از نویسنده ها: «شخصی بنام ابوالعباس مروزی در سال 173 هجری قمری اولین کسی بوده که شعر فارسی را در مدح مأمون خلیفه عباسی سروده است.) که بدینصورت میتوان گفت که تا دورة سامانیان از زبان و ادب فارسی دری بشکل مدون و گسترده آن چیز زیادی را نمیتوان یافت. فقط در زمان سامانیان (287 الی 389 هـ.ق) بوده که بعضی از کتب عربی به زبان فارسی ترجمه شده و امرای چون نصر بن احمد و نوح بن منصور سامانی توجه زیادتری را به زبان و ادب فارسی از خود نشان دادند و شعرای بزرگ در دربار شان حضور پیدا کرده بودند.

 

توجه سامانیان به زبان و ادب فارسی باعث گردید تا شعراء و علماء زیادی از تشویق و حمایت شان در این عرصه بهرمند گردند. تا جائیکه در زمان آنها شهر (بخاری) توانسته بود مرکز علماء و شعرای زمان خود گردیده و عده زیادی از علماء دینی در کنار شعراء و سخنسرایان چون رودکی و دیگران در دربار ایشان حضور داشته باشند و حتی بعضی از امرای سامانیان که خود اهل علم و ادب بودند اشعاری نیز سروده اند و در زمان آنها شعرای مانند رودکی، دقیقی، کسائی، شهید بلخی و دیگران توانستند که خوب بدرخشند و الگوی برای آیندگان و اخلاف خود گردند. میگویند یک خصوصیت دیگر دوره سامانیان این بوده که در مراکز علمی و کتابخانه های ایشان علاوه بر کتب علوم دینی ترجمه های از کتب قدمای یونانی و هندی در کنار آثار اسلامی را میتوان یافت و از حکماء و فیلسوفان چون زکریا رازی، ابوعلی سینای بلخی، فارابی و دیگران نیز حمایت می شده است. بعد از دوره سامانیان عهد غزنویان (سلطان محمود غزنوی) شروع می شود و ایشان جانشین سامانیان میگردند و میتوانند بتدریج حاکمیت خود را توسعه بیشتری داده تا اینکه علاوه بر خراسان ماوارءالنهر، هندوستان و عراق را نیز زیر نفوذ حاکمیت خود قرار دهند. که این نفوذ از بعد نظامی کرده بیشتر هم با بعد تبلیغاتی و فرهنگی همراه بوده چه تأثیر گذاری شعر و وعظ و تبلیغ دینی در دربار آنها بزرگترین موجبه نفوذ حاکمیت شان بوده است. چه تأثیر شعر و ادب شاعران و سخنسرایان از یکطرف و وعظ و نصیحت علماء دینی از جانب دیگر بزرگترین و برنده ترین سلاح بوده که در بسط و توسعه حاکمیت غزنویان نقش اساسی داشته است: بعد از سلسله غزنویان در نیمه قرن پنجم هجری قمری سلسله سلجوقی ها آغاز میگردد. سلجوقی ها هم مانند غزنویان مسلمان بودند و در نشر و پخش اسلام و فرهنگ و تمدن اسلامی خدمات شایانی را انجام داده اند. و بعلماء دینی و فقهای امت مسلمه اراده خاص داشته و خواجه نظام الملک وزیرارشد دربار سلجوقیان در زمینه جذب و جلب علماء دینی نقش اساسی را عهده دار بوده چنانچه محضر وی همیشه تجمع از علماء و مشایخ و زهاد را با خود همراه داشته است.

 

در دوره سلجوقی ها تصوف از جایگاه خاصی برخوردار بوده چنانچه امام محمد غزالی در این دوره از مدرسه به خانقاه کشانیده شده مگر متأسفانه حکمت و فلسفه در این روزگار از رونق چندان برخوردار نبوده و مورد تنفر و انزجار عامه واقع گردیده بوده است چنانچه از امام محمد غزالی نقل است که او گفته بوده کسیکه بفلسفه زیاد روی آورد باالآخره خطر آن متصور است که به الحاد وبی دینی کشانیده شود و او کتاب مشهوری بنام (تهافت الفلاسفه) در این زمینه دارد. که در این کتاب بیشتر آرای حکماء و فلاسفه مورد نقد و تردید او قرار گرفته است. بعد از سلسله سلجوقی ها خوارزمشاهیان بقدرت رسیدند که آنها نیز به شعر و ادب ارج گذاشته و به آن اهمیت فراوان قائل بوده اند. چنانچه عدة از علماء و فقها در زمان خوارزمشاهیان به شعر و ادب علاقه جدی پیدا کرده بودند از جمله شراف الدین نسفی که از جمله علماء مشهور عصر خوارزمشاهیان بوده به شعر و شاعری روی آورده و اشعاری نیز سروده است. میگویند: شعرای عصر خوارزمشاهیان چون ظهیر فاریابی، انوری، خاقانی و دیگران از شرائط زمان خویش چندان راضی نبوده اند. با آغاز حمله مغل ها در اوائل قرن هفتم هجری قمری سلسله خوارزمشاهیان نیز بپایان میرسد. و بعد از هجوم چنگیز خان مدت طولانی در منطقه شوکه و وحشت مستولی گردیده آن عده از علماء و شعرای که زنده مانده بوده اند بهر گوشه و کناری متواری گردیدند که تعداد نزد پادشاهان بابری در هند و عدة هم در آسیای صغیر و اناتولی نزد سلجوقیان روم پناه بردند.

 

و در قرن هشتم هجری قمری همچنان هرج و مرج در منطقه ادامه داشته. ایجاد حکومت های محلی کوچک و حوادث گوناگون دیگر آسایش را از مردم ربوده بوده است. تا اینکه در اواخر قرن هشتم در مأوراءالنهر حادثه دیگر که ظهور امیر تیمور گرکانی مشهور به تیمور لنگ (771 – 807 هـ.ق) بوده است را شاهد هستیم اما خوشبختانه بعد از تیمور اولاد و سلاله گانش برخلاف سلاله گان چنگیزخان باعث میگردند تا مجدداً روح تازه فرهنگی در کالبد این حوزه ادبی دمیده شود و نوادگان تیمور از جمله شاهرخ میرزا خدمات شائسته را به ادب و هنر انجام داده که درخشش حوزه ادبی هرات در دوره تیموری ها نمونه از آن است. بعد از تیموریان بقدرت رسیدن سلسله صفویه در قرن دهم هجری قمری در ایران با داشتن تعصبات شدید مذهبی زمینه ترک و مهاجرت علماء و شاعران به دیار هند و عثمانی مساعد میگردد و تعداد از سخنسرایان در این دوره مهاجر میگردند و شرائط به شکلی تکوین پیدا میکند که در قرن یازدهم هجری قمری ادبیات و شعر فارسی دری از تحولات مثبت چندانی برخوردار نگردد که بعد از چندین دهه کشمکش در بین سلسله صفویه بالآخره قدرت به سلسله افشاریه در ایران رسیده و بعد از ایشان هم زندی ها در شیراز بر اریکه قدرت تکیه میزنند تا اینکه سلسله زندیه باالوسیله قاجاریه سرنگون میگردد که در زمان زندی ها بحث بازگشت به دوره اول و دوم ادبی مطرح میگردد و راه نجات را در بازگشت بگذشته ادبی میدانند تا اینکه در قرن چهاردهم هجری قمری بازگشت بگذشته ادبی نیز با شک و تردید نگریسته شده ایجاد ترقیات عصر و مسائل اجتماعی روز بیشتر مطرح بحث قرار گرفته و در نتیجه اندیشمندان و متفکران جدیدی پا بعرصه ظهور میگذارند که با استفاده از تجارب ملل دیگر به جستجوی راه های جدیدی در عرصه ادب و فرهنگ نیز برمیخیزند و بحث شعر نو و آزاد و ساده نویسی بنام (ادبیات معاصر) بمیان کشیده می شود که مختصراً به این موارد اشارات خواهیم داشت.


... ادامه دارد


 سیدمحمد خیرخواه

این ایمیل آدرس توسط Spambot ها محافظت شده، برای مشاهده آن باید جاوا اسکریپت را فعال کنید  

 

 

 

Advertise your business here. Click to contact us.
تنها کاربران عضو شده می توانند نظر ارسال کنند!

!joomlacomment 4.0 Copyright (C) 2009 Compojoom.com . All rights reserved."

 

تـاریخ مطبـوعـات جلد سوم

..
جلد ســوم
تاریخ مطبوعات افغانستان

تاریخ مطبوعات افغانستان

تاریخ مطبوعات افغانستان؛
شامل "نشرات برونمرزی کشور"

مؤلف: پروفیسور رسول رهین
..

دوستان عزیز!

اینک جلد سوم تاریخ مطبوعات افغانستان؛ شامل "نشرات برونمرزی کشور" تازه به زیور چاپ آراسته گردیده است.

علاقمندان میتوانند با تماس به مؤلف ویا ناشر کتاب به محتوای غنی کتاب آشنایی پیداکنند. برای آشنایی بیشتر مشخصات کتاب را در ذیل مطالعه بفرمائید.

جلد سوم

"تــاریخ مطبــوعــات افغــانســتان"
(نشرات
برونمرزی)

مشخصات کتاب:

عنوان: تاریخ مطبوعات افغانستان؛

(نشرات برونمرزی افغانستان)

(1357 – 1390)

مؤلف: پروفیسور رسول رهین

محل نشر: استوکهولم، سویدن

ناشر: شورای فرهنگی افغانستان

تاریخ نشر: مارچ 2017 (حمل 1396)

مصحح: عارف دانش

صفحه آرا : ضیاء رهین

طرح روی جلد: پوهنیار جاهد مشتاق

تیراژ: 1000 نسخه

آدرس ناشر:

Prof. Abdul Rasul Rahin

12751 Skärholmen, Sweden

Tel. 0046 8 740 63 65

Mob. 0046 73 924 09 07

E-Mail: rahin@khawaran.com

Website: www.khawaran.com

شماره ثبت: ISBN:978-91-978820-3-3

**************************

حرفهای مؤلف

دوستان عزیز:

خوشحالم، اینک حسب وعده یی که به ژورنالیستان عزیز داده بودم، توفیق یافتم جلد سوم تاریخ مطبوعات افغانستان را که محتوی نشریه های برونمرزی افغانستان میباشد، پس از سعی و تلاش دامنه داری در خارج میهن تکمیل کرده به اختیار شما دوست داران مطبوعات برونمرزی افغانستان میگذارم.

هرچند تکمیل این پروژه در برونمرزی کار آسان و ساده نبود؛ ولی با همکاری دوستان و علاقمندان دسپلین ژورنالیزم و تماسهای مداوم با ژورنالیستان پرکار خارج کشور امکان آن برایم میسر گردید تا انجام این کار مهم و با ارزش را به حقیقت مبدل نمایم. برای ایفای این کارپر ارزش تلاش کردم به ادامه شیوه کاری جلد اول و دوم تاریخ مطبوعات افغانستان مقدمه پر محتوایی در باره آغاز نشرات فارسی دری در جهان، خراسان شرقی یا افغانستان کنونی، چگونگی رشد نشرات برونمرزی افغانستان در دهه های اخیر معلومات جامع در اختیار شما علاقمندان فرهنگ غنی خراسانی بگذارم.

با آنکه دسترسی به مطبوعات این دوره هاکه در سراسر کشورهای جهان پراگنده میباشند، مشکل است وبا تمام تلاشها بازهم این امکان رابه من نداد تا به همه آنها دسترسی پیداکنم؛ ونیز اکثر این نشریه ها پس از انتشار یک یا دو شماره متوقف گردیده بودند که اینهم میتوانست بر دشواری جمع آوری و توضیح محتوایی آنها تأثیر منفی گذارد. چاپ یک نشریه به عین نام و عنوان در چند شهر و چندکشور جهان از مشکلات دیگری بود که توانست در تفکیک و شناسایی نشریه هامشکل ایجاد نماید، نشرنامنظم و غیر مسلکی نشریه ها که اکثر شان فاقد تاریخ نشر، معلومات در باره ماهنامه و جریده بودن ویا روزنامه بودن آنها فکت دیگری است که کار مارا به کندی سوق کرده، حتی مؤفق نشدیم شهرت مکمل یکتعداد نشریه ها را که بایست مکمل معرفی میشد بدست بیآوریم. و لی نگارنده که در تصمیم خود عزم راسخ داشتم سعی کردم با استفاده از محتوای نشریه هایی که بدسترسم قرارداشتند و نیز آثار چاپ شده سایر محققان و ژورنالیستان داخلی و خارجی بر مشکلات غلبه کرده در تکمیل این پروژه ارزشمـند ساعی بمانم. اینکه گفته اند تصمیم نصف مؤفقیت است، بکار خود ادامه داده تقریباً بیشترین و حتی کاملترین مجموعه نشــــریه های چاپی برونمرزی را که تعداد مجموعی آنها به بیش از 900 نشریه میرسد جمع و باختیار دوستداران مطبوعات برونمرزی کشور بگذارم.

ازدوستان و علاقمندان، بخصوص از ژورنالیستان سخت کوش کشور توقع دارم، در صورتیکه اشتباهی و یا اصلاحی در باره تاریخ ها وسایر معلومات داده شده درکتاب نزد شان ظاهر گردد، صمیمانه و دوستانه مرا در جریان گذارند تا در چاپهای بعدی مطابق بمیل و آرزوهای شان کتاب جامع در اختیارشان بگذاریم.

در مورد ژانرکتاب که یکی دیگر از مهمترین ژانر های مطبوعاتی بشمار میرود بخاطر وسیع بودن انتشار کتاب در برونمرزی نتوانستیم درین مجموعه کاری انجام بدهیم. سعی خواهم کرد تا در جلد جداگانه آثار چاپی این دوره ها را نیزبچاپ رسانم.

مطلب مهم دیگری که میخواهم از آن آگاهی دهم اینست که بنابر نداشتن حروف مشخص الفبای پشتـــو در کمپیوتر کاری ام، نتوانستم واژه های .پشتو را به حروف خاص پشتو تائپ کنم. هرچند معادل فارسی دری آنها را آورده ام ولی کافی نیست و در خواندن واژه های پشتو یک اندازه دقت بیشتر ضروری میباشد. ازین بابت شرمنده ام و ازدوستان خود عذر میخواهم.

قابل یاد آوری میدانم که بدسترس قرار دادن سهل و آسان این مجموعه، ایجاب میکرد تاعموم نشریه های هر دوره را پس از دسته بندی به روزنامه، جریده، ماهنامه، دوماهنامه، فصلنامه و...، به ترتیب تاریخی، تنظیم نموده، سپس یک تعداد نشرات این دوره ها راکه به سبب ناقص بودن فنی نشرآنها در گروپ های بالا نمی گنجیدند زیر نام نشریه ها معرفی کنم. البته یک تعداد گاهنامه ها نیز در اخیر هر دوره به ترتیب تاریخی آورده شده است.

امیدوارم پس از چاپ جلد سوم بتوانم بالای ژانر کتاب های برونمرزی کارکرده، جلد چهارم این مجموعه را که محتوی آثار چاپی این دوره ها میباشد، هرچه زودتر بچاپ رسانم. در اینجا یک مطلب را میخواهم به علاقمندان در میان گذارم؛ آن اینکه، چون همه فصلهای کتاب حاضر، درفصلنامه آریانای برونمرزی بخـاطر گرفتن نظرات علاقمندان محترم بچاپ رسیده است و دوستان نظریات نیک خود را بوقت و زمانش ارسال داشته اند؛ کوشیده ام در نسخــــه آخری و چــــــاپ نهایی "زیر نویسها".را از آخر هر بخش به آخر فصلها با شماره های جدید تسلسل بدهم. مطلب اینست که ممکن در تنظیم شماره ها درداخـــــل متن ویاهم در"زیـــــر نویسها" که در آخر هر فصل برده شده است، یگان پـــــس و پیشی هایی در شمــــاره ها رخ داده باشد. اگر چنین شده باشـــــد، نگارنده را عفو کرده، مطلوب خـــــــودرا یک شماره پیشتر ویا بعدتر جستجو نمایند.

چیزیکه نگارنده در باره محتوای کتاب علاوه میکنم اینست که این کتاب در پهلوی اینکه یک اثر جامــع و خیلی غنی در بـــــاره تاریخ مطبوعات افغانستان میباشد، در حقیقت تاریخ تحول فرهنگی افغانستان را نیز ارائه می نماید. درین کتاب بادست باز تلاش گردیده تا از مؤسسات فـــرهنگی و ریشـــــه های فــــــرهنگ ستــــــیزی و دورنما های تحـولات فرهنگی افغانستان گرمجوشانه بحث شود. پس خوانندگان محترم باین کتاب نه تنها بحیث تــــاریخ مطبوعات افغانستان عطف تــــــوجه داشته باشــــند، بلکه بحیث تاریخ فــــرهنگی افغانستان نیز بنگرنــــد که میتواند رهنمــــا و راه گشـــای خوبی بــــرای کسانی باشــــد که در آینده بخــــواهند تاریخ تحـــــول فــرهنگی افغانستان را تألیف نمایند.

باید بگویم که در تألیف این کتاب دوستان، مؤرخان و ژورنالیستان باتجربه فراوانی با من همکاری کرده اند. جناب نجم کاویانی که همکار دایمی و همیشگی آریانای برونمرزی هستند، مواد معتبری در باره روزنامه بخاری شریف چاپ کردند که حتی بعضی قسمتهای مقاله های شان مستقیماً درین کتاب گنجانیده شده است. در بخش فرهـــــنگی ازیادداشتـــــهای جناب حمزه واعظی استفاده کرده ام که بی شک بر غنای این اثـر تأثیر عمیق داشتـه است. جناب محترم عـارف دانش همکار این نشـــــریه و مشـــــوق چاپ این کتاب، آخرین پروف خوانی این گنجینه فرهنگی و ژورنالیستی را صمیمانه انجام داده اند که نظر باثواب شان شامل حال این کتاب میباشد.

این مجموعه به هیچ صورت تکمیل نیست که از حقدار اولی و اصلی آن جناب پروفیسور حبیب الرحمن هاله سپاس فراوان نه نمائیم. جناب هاله که در آغازکار آمر دیپارتمنت مطبوعات دانشکده ژورنالیزم، دانشگاه کابل بودند، اولین سنگ بنای این مجموعه را مشوره دادند و مرا برآن داشتند تا همچو اثری را طراحی کنم. ایشان با حسن نیت لکچر نوتهارا میخواندند و ازگرد آورده های هفته وار من لذت میبردند. .

یکباردیگرخودرا مکلف میدانم از همکاریهای دوستانم پروفیسور حبیب الرحمن هاله، نجم کاویانی و همکار صمیمی و همیشگی نشریه آریانای برونمرزی جناب پروفیسور شاه علی اکبر شهرستانی و استاد تازه کار، جوان و پرتلاش دانشگاه البیرونی جاهد مشتاق که در جمع آوری اسناد و مدارک معتبر ژورنالیستی مرا یاری رسانیده اند سپاس فراوان کنم.

از سایر دوستانیکه درین راه با من همراهی کرده اند سپاس فراوان دارم، امیدوارم که در نشر و چاپ سایر مجموعه هایم نیز این دوستان با من باشند و بتوانیم باهم و کمک یک دیگر آثار ماندگار دیگری نیز به جامعه افغانستانی خود تقدیم بداریم. دوستان شاد و همیشه باشند.

درود

پروفیسور رسول رهین

استوکهولم، سویدن

حمل 2017

TOLO TV LIVE

SHAFI AYAR - 362

رد پـــای فـــرعــــون

...
رد پـــای فـــرعــــون
افســانــهء در پنــاه حقیــقت

افسانه ی در پناه حقیقت
نویسنده: احمد بهارچوپان
ویراستار: آثار الحق حکیمی

برای دانلود این کتاب ارزشمند
بروی پوشه آن اشاره نمائید!

.....

تـاجیــکان در گــذرگــاه تــاریخ

پروفیســور رســـول رهیــن
پروفیســور رســـول رهیــن
مجمــــوعه مقـــالات پیــرامــون
تاجیــــکان درگـــذرگــــاه تــاریــــخ

مقـــــاله نخست
خـــاســـتگاه واژه تاجیــــک

مقــــــــاله دوم
تاجیــــکان پـــار دریـــا

مقــــاله ســـوم
تاجیـــکان خُــراســـان باختــری یـا
(افغـــــانســــتان کنـــــونی)

مقـــاله چهــارم
تاجیکــــان باختـــری یـا
(افغــانســـتان کنـــونی)

مقـــاله پنجـــم
ظهــور باغبــان بچـهء تاجیــک تبــار:
(شـــاه حبیب الله کلــــکانی)

مقــــاله ششــم
حکومت خـودکـــامه محمـد نـادر و
قتـل عـام تاجیـکان کـابل وشمالی

مقــــاله هفتـم
قتــل عــام تاجیکـــان، اوزبکـــان و
تـــرکمنهـــای قطغـــن و بدخشـــان

مقــــاله هشــتم
عملــکرد غیــر انســانی
محمــد هاشــم صـــدراعظـــم
در مقــابل
تاجیکـان و هـزاره هــای افغـانسـتان

مقــــاله نهــــــم
وضــع تاجیــکان در دوره دمــوکــراسی
قُـــلابی شـــاه محمـــــود خــان

مقـــــاله دهـــــــم
وضـــع تاجیکـــان در دوره صــــدارت و
جمهـــوریت اســتبدادی محمــدداؤد

مقـــاله یازدهــــم
وضع تاجیکـــان در
جمهـــوری دمو کراتیک
تره کــــــی و حفیــــــــظ الله امیـــن

مقـــاله دوازدهـــم
وضـــع تاجیکـــان در دوره
زمــامــداری ببــرک کــــــارمــل

مقــاله سیزدهـــم
وضــع تاجیکــان در دوره
زمــامــداری داکتــر نجیب


مقـــــاله چهـــاردهــم
وضع تاجیکــان دردوره
زمــداری قلابی حامـد کــرزی

...

...

تاجيکـــان در قـــرن بيســتم

 

متـــن کــامـــل کتـــاب
متـــن کــامـــل کتـــاب
تاجيکــــان در قــــرن بيســـــتم
بـــرای دانلـــود


تـــن کــامـــل کتـــاب

تاجيکــــان در قــــرن بيســـــتم

سـرگذشت زبـان فـارسی دری


سـرگذشت زبـان فـارسی دری 

ســرگـــذشت
زبـــان فـــارسـی دری

ایســـتگاه خبــری "یکصــــدا"


یکصـــدا
ایســــتگاه خبـــری یکصـــــدا

.

رســتاخیز پرسـتوهای تغییر

تعداد آنلاین

سایت پذیرای 135 مهمان آنلاین

Notice: Undefined variable: list in /var/www/vhosts/khawaran.com/httpdocs/templates/mini-website-builder/html/pagination.php on line 150 Notice: Undefined variable: html in /var/www/vhosts/khawaran.com/httpdocs/templates/mini-website-builder/html/pagination.php on line 150 Notice: Undefined variable: list in /var/www/vhosts/khawaran.com/httpdocs/templates/mini-website-builder/html/pagination.php on line 151 قدرت گرفته از Soltia!. XHTML and CSS.