Khawaran.com نشریهء سیاسی، فرهنگی، تاریخی و اجتماعی افغانستان

پشتونیزم و خوابهای هفتاد سالۀ "لوی پشتونستان" PDF پرینت ایمیل
مقـــــــالات - ســـــیاسی
نوشته شده توسط داکتر هارون امیرزاده   
يكشنبه ، 20 فروردين 1396 ، 14:19

داکتر هارون امیرزادهاشغال افغانستان در پی حوادث سپتمبر 2001 در امریکا برای یک گروه پشتونست معروف به تکنوکرات های غربی یک فرصت طلایی در دو راستا مساعد ساخت: یکی در بعد داخلی، سیاست پشتون محوری قدرت با استفاده از ضعف رهبران جهادی منسوب به شمال و دیگری امکان تحقق خوابهای 70 ساله لوی پشتونستان با استفاده از ناخن افگار تروریستی پاکستان در دست امریکا در چهارچوب جنگ جهانی با تروریزم.
در نتیجه این فرصت طلایی  از هر طرف بر سر پشتونست های پاپولیست دالر، قدرت و شهرت به باریدن گرفت. به زودی بوجی های دالر و در آمد های سر شار از تجارت مواد مخدر، غارت دارایی های دولتی و مکیدن خونهای مردم فقیر  از آنها مافیا و فساد سالاران ساخت. نازبرداری آنها توسط حامیان خارجی شان از یک طرف و نفرت از جنگسالاران  شمال برای آنها اعتماد به نفس و تکبر بی سابقه داد.
در زمینه ای سیاست پشتون محوری و به حاشیه راندن نیروهای شمال در سایه ماشین نظامی، اقتصادی و سیاسی غرب آنها توانستند موفقانه به خوابهای تمامیت خواهی شان دست یابند. اما در راستای به حقیقت تبدیل کردن خوابهای 70 ساله "لوی پشتونستان" و یا "لوی افغانستان" از طریق تجزیه سه بر چهارم خاک پاکستان ناکام شدند. به بیان دیگر  زلمی خلیلزاد نماینده خاص بوش، حامدکرزی، اشرف غنی احمدزی، انور الحق احدی، علی احمد جلالی ، حنیف اتمر و یک تعداد دیگر با استفاده از خشم واشنگتن از بازی های دوگانه پاکستان با تروریزم  به این باور رسیدند که یکجا با ماشین جنگی، اقتصادی و سیاسی امریکا به زودی از  مرز دیورند عبور نموده به سر زمین پشتونستان خیالی که 70 سال افغانستان را بخاطر آن تباه کردند، خواهند رسید و بیرق امپراطوری تاریخ زده احمد شاه درانی را بر سر پل اتک خواهند برافراشت. اما بر خلاف انتظار تمام جامعه جهانی مرز دیورند را با یک صدا مرز بین المللی و تغییر ناپذیر شناختند و پاکستان را متحد استراتیژیک نامیدند. هم چنان غربی ها نشان دادند که ده ها تا افغانستان و حتا قوم شریف پشتون را به تار موی پنجابی ها تبدیل نمی کنند. در نتیجه خوابهای هفتاد ساله پشتونستها به کابوس تبدیل شد، ولی آنها دست از بازی با کارت "معضله ای خط دیورند" در معادلات داخلی نکشیدند.
در 15 سال اخیر پیوند تروریزم با مرز دیورند به یک بحث بزرگ سیاسی، نظامی و پژوهشتی در عرصه جهانی  تبدیل شده است. صدا پژوهشگر در دانشگاه ها و کانون های اکادمیک و تین تنگ ها در کشور های غربی به این نتیجه رسیدند تا زمانیکه دولت های افغانستان دست از دعوای ارضی بی مورد بر پاکستان نکشند، نه تنها ثبات و امنیت درین کشور برقرار نخواهد شد، بلکه دولت ملی در چهارچوب افغانستان کنونی هرگز شکل نخواهد گرفت. زیرا بخشی از جامعه بجای آزادی، آبادی و شگوفایی افغانستان تمام چشم، هوش و حواس شان به پل اتک دوخته شده است. توصیه های سیاستمداران و کارشناسان بین المللی اینست که پشتونستان پرستان باید میان آبادی و آزادی و سر بلندی افغانستان در چهارچوب مرز های فعلی و یا و پشتونستان خیالی یکی را انتخاب کنند. اگر برای آبادی و آزادی و سربلندی افغانستان علاقه ندارند، می توانند به سرزمین تاریخی خود کوه های سلیمان برگردند و بیشتر ازین این کشور را برباد نکنند.

یکی ازین گونه بحث را می توان در ذیل مطالعه نمود که 11 سال قبل بارنت روبین و یک تعداد پشتونهای واقعیت بین در سال 2006 مطرح کردند و این قلم آنرا از انگلیسی ترجمه نموده و در سایت آریایی و نشرات داخلی افغانستان به چاپ رسیده بود. این پژوهش معتبر با همه کاستی هایش به باور من در شرایط فعلی که یک بار دیگر بحث جنجالی دیورند میان نخبگان افغانستان داغ شده است، ارزش مطالعه را دارد.
*************************************************

حل و فصل اختلافات میان افغانستان و پاکستان
نویسندگان: داکتر بارنت روبین و ابوبکر صدیقی
انستیتوت صلح ایالات متحده آمریکا، واشنگتن دی سی
گزارش اختصاصی- اکتبر سال 2006
برگردان از داکتر هارون امیرزاده
لندن-پنجم نومبر 2006
*********************************************************
یاداشت مترجم
داکتر بارنت روبین استاد دانشگاه نیویارک که یکی از معتبر ترین کار  شناسان آمریکایی در امور افغانستان است، رهبری گروپ افغانستان شناسان را در« انستیتوت صلح» ایالات متحده آمریکا نیز بدوش دارد . گزارش کنونی قبل از همه، محصول پژوهش های موصوف در سالهای اخیر و بخصوص در تابستان امسال در نتیجه سفر نویسنده به افغانستان در ماه های جولای و اگست و ملاقات های وی با نخبگان سیاسی، فرهنگی و قومی افغانستان تهیه شده است. افزون بر داکتر روبین  در ترتیب این گزارش   ابوبکر صدیقی ژورنالیست و دانشمند   نیزسهم دارد.
مولفین  از همکاری افراسیاب ختک و احمد رشید در پاکستان و همچنان عمر زاخیلوال، رسول امین، حامد وردک و همایون حمیدزاده در افغانستان نیز بهره مند شده اند.    همچنان مطابق به ادعای نویسندگان   برخی شخصیت های سیاسی و قومی نسبت حساسیت موضوع در پاکستان، افغانستان و ایالات متحده آمریکا که نخواستند اسم شان افشا شود، نیز با ارائه معلومات و نظریات سهم در تهیه گزارش مذکور گرفتند. طرح ابتدایی گزارش مذکور  به گفته مولفین قبل از نشر  از دیگاه احمد رشید، ماروین وینبا وم  Marvin Weinbaumو سبستیان تریفز Sebastien Trives نیز گذشته است .
به همین تر تیب مولفین مدعی اند که پژوهش مذکور مورد تائید و حمایت صندوق بنیاد راکفلر   ،انستیتوت جامعه باز  ، حکومت شاهی ناروی و حکومت بریتانیا نیز قرار گرفته است. اما به عقیده مولفین  نظریاتیکه درین گذارش آمده حتمی نیست که دیدگاه های «انستیتوت صلح» را که از حمایت مالی و سیاسی کانگرس ایالات متحده آمریکا برخور دار است،  بازتاب دهد.
پیرامون عوامل بحران آفرین در روابط میان افغانستان و پاکستان و بخصوص در مورد خط دیورند در چند سال اخیر تعدادی زیادی صاحب نظران و آگاهان داخلی و خارجی  پیوسته ابراز نظر  نموده اند. اما شاید این نخسین باری باشد ، ریشه یابی بحرانات  و راهکار های جدید محصول یک پروژه تحقیقی متشکل از کارشناسان  داخلی و خارجی در آستانه جرگه قبایلی فرامرزی را می توان مورد مطالعه و قضاوت قرار داد.
درین گزارش برای نخستین بار بگونه بنیادی و شفاف شناسایی خط دیورند به عنوان یگانه راهکار حل و فصل اختلافات دیرینه میان  افغانستان و پاکستان مطرح شده است. به بیان دیگر در مرکز تمام تلاش پژوهشگران شکستن بن بست در روابط افغانستان و پاکستان با دادن امتیازات به قبایل دو طرف مرز دیورند در بدل شناسایی خط دیورند تشکیل می دهد. از نظر مولفین در صورت تحقق این طرح نه تنها ثبات پایدار در منطقه ، تامین حقوق مشروع قبایل پشتون ، رفاه و توسعه را برای کشور های افغانستان و پاکستان به همراه می آورد، بلکه جیوپلیتیک منطقه را نیز متحول می سازد.
نویسنده گان باور دارند که  مرزهای باز و شناخته شده میان دو کشور نه تنها به کشمکش ها میان افغانستان و پاکستان پایان می دهد ، بلکه  عبور و مرور قانونی قبایل دو طرف مرز و تجارت را آسانتر می سازد. شاید این طرح الگوی خوبی برای   سایر مرز های افغانستان با کشور های ایران و آسیای میانه نیز باشد. زیرا همه مرزهای افغانستان با همسایگان مطابق به نقشه استعماریست. این تنها پشتونهای دو طرف مرز دیورند نیستند که مطابق به معاهده دیورند از هم جدا شدند، تاجکان، ازبیکان، ترکمن ها، بلوچها و همه فارسی زبانها با هم کیشان، هم فرهنگیان خویش جدا ساخته شده اند. افزون بر آن نام افغانستان یک نام  استعماری محصول بازی بزرگ قرن نزده است که در بستر خراسان تاریخی تحمیل شده است و کشور به بد ترین بحران هویت گرفتار شده و مانع ساختن دولت ملی شده است.
به نظر می رسد که این پژوهش بیشتر متاثر از دیگاهای حزب عواملی پارتی پاکستان، پشتونستان خواهان افغان نیز است. یکی از معایب دیگر این طرح مبالغه  درکمیت نفوس قبایل دو طرف دیورند و گسترده نشان دادن مناطق زیست آنهاست. ازین رو در طرح کنونی اگر دفاع از حق مشروع قبایل پشتون در دو طرف مرز به عنوان واقعیت انکار ناپزیر در خور  احترام و تائید است، اما تائید یک حق نباید بمعنای انکار و چشم پوشی از واقعیت های دیگر شود.  به بیان دیگر خاموشی و حوصله مندی میلونها مردم غیر پشتون را نباید بمعنای انکار از حقوق آنان شمرد.  
به هر تر تیب طرح جدید می تواند محرک یک گفتمان ملی داغ  پیرامون  خط دیورند در چار چوب منافع ملی افغانستان  در آستانه جرگه قبایل فرامرزی شود. افزون بر آن این طرح می تواند به بازی 70 ساله  تحت نام خط دیورند بحیث ابزار نیز پایان دهد.  اما برای تطبیق بسیاری مواد این طرح جسارت سیاسی.
******************************

محتویات پژوهش:
1) خلاصه بحث  
2) زد و خورد های داغ در مرزها  
3) نزاع های کهنه و تلخ کامی های جدید  
4) فراگیر شدن برخورد ها در اطراف مرزها  
5)  هرج و مرج  درقبایل آزاد
6) بسوی حل و فصل مرز ها
7) توصیه ها و نتیجه گیری
******************************************************
خلاصه بحث
1.     طالبان و القاعده در هر دو کشور افغانستان و پاکستان مساویانه فعال اند. شورشیان ناسیونالست  بلوچ که مطابق به ادعاهای رهبران پاکستان  از حمایت هند برخور دارند و با استفاده از خاک افغانستان در پاکستان فعا لیت میکنند، نیز در وخیم شدن روابط دو کشور  همسایه نقش منفی بازی میکنند. پایان دادن به گروه های خشونت گرا بویژه در اطراف مرزنیازبه همکاری دو کشور دارد. ایجاد  طرح خشونت زدایی میان دو کشورکه با منافع حیاتی واشنگتن، ناتو، و جامعه جهانی نیز سازگار است وآنان خود را مطابق به قطعنامه های ملل متحد و سایر تدابیر متعهد در افغانستان می دانند،خیلی ضروری پنداشته می شود.
2.    روابط افغانستان و پاکستان در دوران تمام حکومت ها بعد ازتقسیم هندوستان  و ایجاد دولت پاکستان در 1947 همواره خصومت آمیز بوده است.برخی عناصر تنش ها میان افغانستان وهندوستان از زمانی که هند در تحت   سلطه بریتانیا قرار داشت به میراث مانده است. تمام رژیم های سیاسی افغانستان بشمول حکومت طالبان هرگز خط دیورند را بحیث مرز بین المللی به رسمیت نشناختند و همواره صحبت از داعیه پشتون و بلوچ های پاکستان شده است.
امروز شبکه های شورشی  و پایگاه های آنها در اطراف مرز در خاک پاکستان قرار داشته و از همان منابعی سر چشمه می گیرند که منازعات گذشته و هم چنان جنبش جهانی اسلامی از آن گرفته بودند.
3 .    نظام امنیتی در مرزها در سده نزدهم که  توسط امپراطوری بریتانیای کبیربرقرار گردیده بود و در نتیجه آن افغانستان  بحیث کشور حائل در منطقه مبدل شد، دیگر در سده بیست و یکم کاربرد نداشته  منجر به برخورد های جهانی خواهد شد. ایالات متحده آمریکا و دیگر قدرت های خارجی تلاش کنند تا راه های جدید را برای ثبات مرزی میان افغانستان و پاکستان بیابند؛ باید این دو کشور را در جهت گفتمان ، امنیت و رفع اختلافات مرزی تشویق نمایند. فشار های خیلی جدی به طرفین ممکنست  نیزنیاز باشد ولی فشار مسلماً به تنهایی خود کافی نخواهد بود.
4.   در  مناطقی موسوم به قبایل آزاد پاکستان باید روند باز سازی به منظور همگرایی اقوام پاکستان در چهار چوب سیاست منافع ملی این کشورباید به راه انداخته شود؛ مرز میان دو کشور بحیث سرحد بین المللی توسط افغانستان به رسمیت شناخته شود؛ دست رسی دولت افغانستان استفاده از بنادر و سهولت های ترانزیتی در خاک پاکستان تضمین داده شود؛ هردو کشور باید مرز های خویش را برای یکدیگر  به منظور تجارت، سرمایگذاری و روابط فرهنگی باز نگهدارند؛ باید توافقنامه های دوجانبه با پاکستان و هندوستان  عقد گردد که آنها نباید اختلافات شانرا  وارد روابط شان با افغانستان بسازند؛ و هم چنان هر دو کشور تعهد بسپارند که حمایت و پناه دادن به مخالفین خشونت گرا علیه یکدیگر شان را توقف دهند.
5.  ایالات متحده آمریکا، ناتو و سازمان ملل باید پیام ذیل را برای اسلام آباد بفرستند:
حضور و پناه دادن به طالبان در خاک پاکستان به مثابه تهدید برای صلح و امنیت جهانی تلقی شده و پاکستان باید آنرا به زود ترین فرصت متوقف سازد.چامعه جهانی همچنان متفقانه دولت افغانستان و هندوستان را وادار سازند که در حد توان  دولت پاکستان را تشویق نمایند تا تصامیم دشوار  در مبارزه علیه بی امنیتی ها از خاک  خویش به شمول مناطق کشمیر اتخاذ نماید. آنها[جامعه جهانی] نه تنها فعالانه این روند را انکشاف دهند بلکه خود بحیث تضمین کنند گان این توافقات نقش بازی کنند.
***********************************************************************
زد و خورد های داغ در مرزها

افغانستان بعد از ایجاد پاکستان در 1947 خط دیورند را بحیث مرز بین المللی به رسمیت نشناخته است. حکومت کرزی همواره دولت پاکستان را متهم به حمایت از طالبان می کند و در نتیجه تمایل به طرف هندوستان دارد. دشمنی زمانی بیشتر می شود که دولت پاکستان هندوستان را متهم می سازد که با استفاده از خاک افغانستان به خشونت ها در بلوچستان دامن می زند. این کشمکش ها باعث ایجاد موانع برای آیالات متحده آمریکا  شده که تلاش می کند القاعده و طالبان را ازمنطقه از اوایل 2002 بدین طرف بیرون برانند.
افغانستان و پاکستان مرز های پیچیده، وطولانی که به مشکل می توان آنرا زیر کنترول در آورد، از زمان امپراطوری بریتانیای کبیر به ارث برده اند. در اواخر سده نزدهم امپراطوری بریتانیا تلاش نمود که افغانستان را بحیث کشور حائل میان هند بریتانوی و امپراطوری روسیه مبدل نماید، اما نظام مرزبندی  سده نزدهم که در حاشیه یک امپراطوری ساخته شده بود دیگر  نمی تواند در قلب سده بیست و یکم استراتیژی جهانی کار برد داشته باشد.
در حال حاضرهمسایگان مجبورند که ده ها مشکلات مرزی را حل نمایند. آنها مجبورند که نه تنها بر اختلافات گذشته غلبه نمایند بلکه  به منظور ثبات پایدار ، با خشونت های گروه های غیر دولتی ودر برخی موارد از حمایت دولتی هم بر خور دار اند، نیز  دست و پنجه نرم کنند. جامعه جهانی بويژه ایالات متحده آمریکا مجبور است  با وسایل دپلوماتیک وراه اندازی اصلاحات و توسعه اقتصادی در مناطق عقب مانده قبایلی روند خشونت زدایی را یاری رسانند. آنها[غرب] همچنان ناگزیر اند بازیگران بی علاقه را در زمینه زیر فشار قرار دهند تا سیاست های عمیقاً خندق کنی شانرا عوض نمایند. کابل و اسلام آباد باید سیاست های را در پیش گیرند که به تقویت صلح و رفاه برای مردم شان  کمک کنند نه اینکه  در اسارت تلخکامی کشمکش های گذشته  باقی بمانند.
***************************************************************************
نزاع های کهنه و تلخ کامی های جدید

پشتونها در پاکستان در حدود 30 الی 35 میلیون تخمین زده می شوند ، که در مقایسه کل نفوس پاکستان بین 15 الی 20 فیصد را تشکیل می دهند.اما پشتونها در افغانستان از مجموعه نفوس 30 میلونی این کشور 50 فیصد آنرا تخمیناً تشکیل می دهند. بلوچ ها در اطراف خط دیورند در مناطق مرزی جنوب شرق و هم چنان در ایران زندگی می کنند. این مناطق در طول هزاره ها در مسیر شاهراه تجارت و ارتباطات میان جنوب آسیا به آسیای مرکزی و غربی قرار داشت. ساختار سیاسی و رسمی این منطقه محصول امپراطور سازی ها و مقاومت ها است و اما    ساختار معاصر منطقه در اوایل سده نزدهم از زمان شروع گسترش نفوذ کمپنی هند شرقی بطرف شمال غرب هندوستان شکل گرفت.
بریتانیا تقریباً 25 سال بعد از تسخیر دهلی در 1804، نگران پیش روی تزار روس بطرف آسیای میانه شد. در هنگام جنگ اول افغان- انگلیس(1840-42) بریتانوی ها افغانستان را اشغال نمودند ، ولی در نتیجه قیام های مردمی در کابل شکست خوردند.
در سال 1876 روسها به سوی آسیای میانه پیش روی نموده به دریای آمو که اکنون مرز افغانستان  در شمال را تشکیل می دهد ،رسیدند. تلاش های امیر افغانستان که می خواست روابط دوستانه با همسایه شمالی خود بر قرار کند، منجر به جنگ دوم افغان- انگلیس در 1879 شده و به قیمت خلع امیر از قدرت و اشغال کابل تمام شد. این زمان اوج «بازی بزرگ» بود که قدرت های اروپایی در رقابت با یکدیگربر سر تسخیر آسیای میانه افغانستان را به میدان نبرد تبدیل نموده بودند. بریتانوی ها امیر یعقوب خان را مجبور ساختند که معاهده گندمک را در 1879 امضا نماید و این در حالی بود که ارتش آن کابل را اشغال نمودند. اما حکومت های بعدی افغانستان این معاهده را رد نمودند و آنرا  تحمیلی بر امیر خواندند.
افغانستان در آن وقت  پیرامون باز کشایی سفارت بریتانیا و سپردن حق تسلط بر چندین نواحی مرزی بشمول مناطق خود مختار قبایلی امروزیFATA  و بخشی بلوچستان برای این کشور توافق نمود.  معاهده مذکور برای بریتانیا  حمایت از کابل در برابر تجاوز خارجی و هم چنان کمک پولی سالانه و اسلحه برای حکمرانان افغانستان که قادر به دفاع از تمامیت ارضی خود باشد،تضمین شده بود. کمیشنر های روس- انگلیس در بین سالهای 1870 و 1896 مرز های شمالی و غربی با آسیای میانه، ایران و چین را علامه گذاری کردند.
به تعقیب جنگ دوم افغان- انگلیس، بریتانیا طرح  ایجاد نظام مرزی پایدار شامل وضعیت ها و میکانیسم جداگانه برای افغانستان، مرزهای قبایلی و همچنان برای مناطق پشتون و بلوچ در تحت اداره هند بریتانوی را به پیش کشید. آنها عبدالرحمن خان برادرزاده شیر علی خان را که در تبعید در ترکستان روسیه زندگی می کرد، دعوت کردند تا تخت شاهی افغانستان را در 1880 در اختیار وی قرار دهند.
برای تعین خط دیورند بریتانوی ها ضرورت به معامله با قبایل مناطق مرزی داشتند. در نتیجه پنج منطقه قبایلی بطور مستقیم در زیر سلطه حکومت دهلی قرار گرفتند. بعد از ایجاد دولت پاکستان در1947 ، سه ایجنسی جدید از بخش های بریده شده قبایلی دیگر ایجاد گردیدند. دولت بریتانیا یک تشکیلات رسمی بنام Frontier Crimes Regulations (FCR) و یا آیین نامه جرایم مرزی را برای قبایل مرزی ساختند. با آغاز سده نزدهم قانون نامه مذکور سر انجام حیثت قانونی را در تحت وایسرا[نایب السلطنه] لارد کیرزون در 19011 گرفته و تا حال به عنوان قانون رسمی در مناطق قبایل آزاد اجرا می شود.
بعد از آنکه « Forward policy» یا سیاست پیش روی بریتانیا در جنگ اول افغان- انگلیس ناکام گردید، دهلی[هند بریتانوی] سیاست«مرزهای بسته» را در پیش گرفت تا مرزها را به  منطقه حایل مبدل نماید. برای بریتانیا «مرز»معنای« پهنای مناطق سرحدی، سرزمین داخلی و یا دولت حایل» را می دهد. مهمترین خصوصیت این ترتیبات را گذار از« مرز جدایی»   “frontier of separa¬tion” به« مرز ارتباط»“frontier of contact”  در قطب مخالف آن تشکیل می داد. در نتیجه آن « مرزهای سه لایی » بوجود آمد.
نوع اول مرز، مرز قابل اداره از بیرون بود مثل دریای هند غربی در سده نزدهم و نواحی مسکونی  ایالت سرحد شمال غربی NWFP که در نیمه سده بیستم تشکیل گردید.
نوع دوم مرز، مستقیماً توسط حکومت مرکزی اداره میشد، مثلی مناطق قبایلی پشتون  میان افغانستان و مناطق مسکونی ایالت سرحد شمال غربی. ونوع سوم مرز کشور های تحت الحمایه بود که از بیرون کنترول میشدند   مثل نیپال و افغانستان.
پاکستان مجاهدین را در مقابله با شوروی سابق و بعداً طالبان را حمایت میکرد که مطمئن شود در صورت جنگ با هندوستان، افغانستان در حمایت از پاکستان خاک  و فضای هوایی خود را  در اختیار این کشور قرار بدهد. ستراتیژیست های نظامی پاکستان این را در واقع تلاش در راستای « عمق استراتیژیک» می نمودند. پاکستان در واقع راهبرد سیاست مرزی قرن نزدهم بریتانیا را در عصر حاضر تعقیب می کند.
در سال 1907 با عقد پیمان میان روسیه و انگلیس، بازی بزرگ نیز در واقع بگونه ای رسمی به پایان رسید. بازیگران بزرگ کشور فارس را میان حوزه نفوذ خود تقسیم نمودند و افغانستان را از نفوذ روسها از مرز غربی در امن نگهداشتند. هر دو قدرت بزرگ حاکمیت چین بر تبیت را برسمیت شناختند. روسها افغانستان را به ساحه نفوذ بریتانیا واگذار کردند مشروط بر اینکه  نباید این کشور را اشغال و یا بخشی از خاک آنرا بخود ملحق کند و یا در امور داخلی آن مداخله نماید.امیر حبیب الله به پیمان مذکور اعتراض نمود، زیرا بدون موافقت افغانستان صورت گرفته بود ولی به اعتراض امیر[ از جانب بازیگران بزرگ] هیچ اعتنایی نشد.
جنبش های مقاومت مردمی علیه حکمروایی بریتانیا نیز در شکل گیری مرزها تاثیر گذار بودند. در یک زمانی این مقاومت ها خصلت محلی داشته توسط کدام طایفه و یا قبیله ای علیه بریتانیا صورت می گرفت؛ اما در یک مورد دیگر قبایل حرکت های گسترده تر را به راه می انداختند. هم چنان در برخی اوقات این قیام ها در حد گسترده یکجا با تفاهم میان مبارزین  افغانی و یا هندی  علیه استعمار اروپایی صورت می گرفت.
رهبران قبایلی پُر جاذبه و یا روحانیون بسیاری همچو قیام ها را رهبری می کردند. این رهبران از نبرد های کوچک گرفته تا جنگ های بزرگ بگونه مثال در وزیرستان  اشتراک می نمودند. چنانچه در اواخر 1930 بریتانیا نسبت به سایر مناطق نیم قاره هندوستان 50 هزار سرباز بیشتر در مناطق وزیرستان بمنظور تحکیم قدرت خود جا بجا  کردند. در برخی موارد بریتانیا از شیوه غیر مستقیم در مقابله با شورش ها استفاده می نمود. برای سرکوب قیام قبایل در سال 1879  که در آن اکثریت قبایل پشتون شرق خط دیورند بگونۀ نا منظم اشتراک نموده بودند ،  70 هزار از  ایجنت های قبایلی که در ارتش بریتانیا خدمت می کردند، استفاده شدند.
چون افغانستان  فاقد ارتش پیشرفته بود، حکمرانان کابل اغلباً  قبایل را برای جنگیدن در آوایل سده بیستم مسلح می ساختند. شاه امان الله تجدد طلب و ناسیو نالیست جهاد را علیه بریتانیا  به منظور کسپ استقلال در 1919 اعلام نمود. قبایل پشتون هر دو طرف مرز دیورند با تشکیل لشکر و یا نیروی اجتماعی برای مدتی طولانی علیه انگلیس ها جنگیدند. سر انجام افغانستان استقلالش را از امپراطوری ضعیف شده بریتانیا در 1919 در نتیجه معاهده راولپندی بدست آورد.
در سال 1929 حکومت شاه امان الله در نتیجه شورش حبیب الله کلکانی تاجک تبار که از حمایت روحانیون محافظه کار برخور دار بود، سقوط داده شد. اما قبایل پشتون دو طرف خط دیورند متحداً در تحت رهبری نادر خان در سرنگونی حکومت حبیب الله دوم مشهور به بچه سقاب جنگیدند.
به پاس خدمات قبایل در سر کوب حبیب الله دوم، نادر شاه منطقه لویه پکتیا را خود مختاری داد. وی هم چنان آنها را از مالیات و خدمت سربازی در ارتش افغانستان معاف کرد که در صورت ضرورت لشکر از میان آنان مسلح نماید. دولت های افغانستان در سراسر سده بیستم برای یک تعداد زیادی قبایل هوا خواه شان در شرق دیورند امتیازات، رتبه های افتخاری و تحایف به شمول  رتبه های بلند نظامی در ارتش افغانستان می دادند.
یک تعداد قبایلیان هر دو طرف مرز دیورند که برای بدست آوردن تاج و تخت برای نادر شاه رزمیده بودند، بعد ها از میان آنان افسرانی ظهور کردند که در شوروی سابق تربیت یافته  و کود تای کمونیستی را در افغانستان به ثمر رساندند.
ناسیو نالیسم معاصر پشتون  در 1930 در صوبه سرحد( NWFP) هنگامیکه سربازان بریتانیا یک مظاهره چه غیر مسلح را کشت، ظهور نمود. خان عبدالغفار خان جرگه قبایلی افغان را برگذار کرد که بعد ها بنام  جنبش«خدایی خدمتگاران» شهرت یافت. غفار خان متحد حزب کانگرس هندوستان به منظور برنده شدن انتخابات سال 1937 و 1946در صوبه سرحد بود که بعد ها جنبش وی حکومت ایالتی را تشکیل داد. جنبش خدایی خدمتگاران راهش را از حزب کانگرس در 1946  زمانی جدا نمود که بریتانیا برنامه تقسیم هندوستان و تشکیل دولت پاکستان را توسط یک همه پرسی به راه انداخت. این جنبش خواستار طرح شمولیت ایجاد یک دولت مستقل بنام پشتونستان بود.
در اگست 1947 کشور های مستقل هند و پاکستان از میان هند بریتانوی در نقشه جهان ظهور کردند. دولت افغانستان علیه شمولیت پاکستان بحیث عضو سازمان ملل متحد به این دلیل مخالفت کرد  تا زمانیکه  مسئله سر نوشت « پشتونستان» را با پاکستان حل نکند، این کشور را به رسمیت نخواهد شناخت. هر چند افغانستان این پیش شرط خود را بعد از یک ماه پس گرفت و در نتیجه در فبروری 1948 پاکستان را به رسمیت شناخت و بدین ترتیب افغانستان در جمله اولین کشور هایست که روابط دپلوماتیک با پاکستان برقرار نمود. گروه های ناسیونالیست پشتون «خدایی خدمتگار» بعد از تجزیه هندوستان در مواضع میانه رو تر قرار گرفته حمایت شانرا از دولت جدید[پاکستان] اعلام کردند. برخی گروه ها در مناطق قبایل آزاد FATAبخاطر نام پشتونستان مسلح شدند. بسیاری حکومات مستبد پاکستان  ناسیو نالیست های پشتون را که مدعی« پشتو نستان آزاد» بودند، سر کوب نمودند.
پاکستان بعد ها سیاست کنترول بریتانیا بر مناطق قبایلی را ترک گفته و سر بازان خود را از مناطق قبایلی بیرون کشید. پاکستانی ها به زودی توانست تعدادی زیادی مردم قبایلی دو طرف دیورند را مسلح نموده برای کنترول کشمیر یک ایالت بزرگ مسلمان نشین که مهاراجای آنجا در سال 1947 اتحاد خود با دولت هندوستان را اعلام نموده بود، بجنگند. هر چند قبایلیان نیروی بزرگی وارد کشمیر کردند، ولی آنها موفق به تسخیر سرینگر مرکز کشمیر نشدند. از سال 1947 هندو پاکستان هر یک بخشهای کشمیر را اشغال نموده و خط کنترول مرزی را بین خود برقرار کردند. تا امروز کشمیر میان هند و پاکستان تقسیم شده باقیمانده است.
اختلافات پیرامون خط دیورند به زودی جنگ سرد را در معبر خیبر با خود برد. در سال 1949 پس از آنکه دولت پاکستان یک منطقه سرحدی افغانستان را بمباردمان نمود، دولت افغانستان یک لویه جرگه عاجل را در کابل دعوت نمود.  هیآت رهبری جرگه حمایت از داعیه پشتونستان  را اعلام نمود.جرگه موضع دولت افغانستان در مورد اینکه پاکستان یک دولت تازه تشکیل است نه یک دولت جانشین هند بریتانوی را مورد تائید قرار داد. ازینرو تمام معاهدات عقد شده با بریتانیا در باب مسائل مرزی ملغا اعلان شد. این چنین قراردادها به شمول معاهده خط دیورند 1893، توافقنامه سال 1905 میان افغانستان- انگلیس، عهد نامه راولپندی 1919 و پیمان نامه انگلیس و افغانستان سال 1921 ملغا اعلان شدند. هم چنان معاهده گندمک 1879 نیز ملغا اعلان شد. افغانستان می دانست که ناممکنست از ایالات متحده آمریکا که متحد پاکستان بود، در مورد پشتونستان حمایت کسپ کند،سر انجام رو بطرف کمک نظامی شوروی سابق نمود.
پشتونستان  برای ناسیونالیست های پشتون پاکستان و افغانستان معنای های متفاوتی داشت که از یک کشور مستقل گرفته تا  بحیث یک ایالت خود مختار در ترکیب دولت پاکستان و تا یک بخش ضمیمه افغانستان پنداشته می شد.  مسئله پشتونستان برای شوروی سابق و هندوستان در چندین دهه گذشته ابزاری در خدمت منافع منطقوی شان به حساب می آمد. شوروی ها می خواستند تا مانع پیوستن افغانستان به پیمان های نظامی با غرب شوند و پاکستان را از طریق افغانستان زیر فشار قرار بدهند. هندوستان می خواست منابع نظامی پاکستان را با ایجاد ترس از مرز های بی ثبات غربی منحرف سازد.
داعیه پشتونستان برای ناسیو نالیست پشتون برای مصارف داخلی افغانستان نیز در خدمت اهداف سیاسی شان بهترین وسیله  شده بود. در سده بیست حکمرانان افغانستان ازداعیه پشتونستان برای جلب حمایت قوم پشتون برای تقویت حکومت خویش سود می بردند. حکمرانان افغانستان با جلب پشتون ها برای تقویت حاکمیت شان در واقع به اختلافات قومی- زبانی پشتونها با غیر پشتونها نیز دامن می زدند.
در سال 1961 روابط دو کشور همسایه زمانی به پائین ترین سطح خود نزول کرد که پاکستان مرز های خود را بروی افغانستان بست و قطع روابط دپلوماتیک با افغانستان نمود. با قطع شدن مسیر تجارتی افغانستان از طریق پاکستان در واقع اقتصاد افغانستان تا سطح ورشکستگی زیر فشار قرار گرفت.
اختلافات درونی خانواده سلطنتی منجر به استعفای داوود خان از مقام صدارت افغانستان در سال 1963 گردید. بعد از ده سال نظام شاهی مشروطه همراه با کشمکش ها و پارلمان ناموثر که سه بار منجر به انحلال حکومات شد، داود خان دست به کودتای بدون خونریزی علیه ظاهرشاه پسر عموی خود زد. داوود کودتای خود را قسماً با این ادعا توجیه می نمود که حکومت ظاهر شاه بخاطر بهبود روابط با ایالات متحده آمریکا و پاکستان، از داعیه پشتونستان منصرف شده بود.
افزون بر آن حکومت ظاهر شاه متهم شد که در برابر بیرون راندن جبری حزب ملی عوامی از حکومات ایالتی سرحد شمال غرب و بلوچستان  توسط ذولفقار علی بوتو صدر اعظم پاکستان واکنش نشان نداد.
بعد از تجزیه پاکستان و ایجاد دولت بنگله دیش در 1971،جنبش های ناسیونالیسم پشتون و بلوچ در اطراف مرز  تهدید  جدی تجزیه طلبی به تمامیت ارضی متباقی خاک پاکستان را آغاز کردند. چنانچه در سالهای 1972-1977 حکومت ذولفقار علی بوتو جنبش های ناسیو نالیستی را سرکوب نموده و دست به توسعه در مناطق قبایلی زد. چنانچه محصول این توسعه چند شفاخانه، سرک و فابریکه درین مناطق بود.
تلاشهای توسعه یی ناچیز در منطقه صورت گرفت بی آنکه کدام اصلاحات مهم سیاسی انجام یافته باشد. بر خلاف، اداره بوتو میراث دوران استعمار را تقویت نموده و نظام سرحدی را شامل قانون اساسی 1973 نمود. پاکستان هم چنان از اسلامیست های مخالف  ناسیونالیزم تباری (ethno-nationalism ) دولت داود خان حمایت نمود. اسلام گرایان بطور علنی علیه جدایی بنگله دیش از پاکستان در سال 19711 مخالفت کردند و هم چنان بر ضد نفوذ کشور های خارجی در افغانستان علیه شوروی سابق و غرب مخالفت می ورزیدند.
تاریخ روابط پاکستان و افغانستان حمایت و پناه دادن به مخالفین یکدیگر در خاک شان باعث تلخ کامی روابط و بی اعتمادی میان دو کشور همسایه شده است. این روابط بخصوص در سال های 1970 زمانی وخیم تر شد که به سی هزار قبایل« ماری بلوچ»  از ترس سرکوب جنبش ناسیو نالیستی بلوچستان توسط ارتش پاکستان به افغانستان پناهنده شدند. اسلام آباد در مقابل دامنه حمایت و تربیت نظامی به اسلام گرایان افغانی نظیر احمد شاه مسعود و گلبدین حکمتیار را که دست به تلاش قیام علیه حکومت داود در 1975 زدند، گسترش داد. پاکستان میزبان مجاهدین افغانی در سالهای 1980 بودند و این در حالیی بود که رژیم طرفدار شوروی سابق در کابل به الذولفقار یک  نو جوان مسلح مربوط به حزب مردم پاکستان ، پناه داد. این گروپ به رهبری مرتضی بوتو تلاش داشت  رژیم نظامی جنرال ضیاً الحق در پاکستان را که در نتیجه یک کودتای نظامی بر علیه پدرش ذولفقارعلی بوتوبه قدرت رسیده بود و وی را بعداً اعدام نمود، بی ثبات سازد. پناه دادن مخالفین بر ضد یکدیگر در خاک خویش نشان می دهد که این شیوه بحیث یک استراتیژی هنوز هم میان دو کشور همسایه ادامه دارد.
***************************************************************************
فراگیر شدن جنگ ها دراطراف مرزها

با سر نگونی رژیم داود خان در سال 1978 توسط کودتای نظامی کمونیستی نه تنها آخرین حکومت دودمان درانی ها در افغانستان سقوط کرد ، بلکه همکاری نزدیک میان مناطق مرزی نیز مختل شد و در نتیجه با شعله ور شدن جنگ ها تداوم یافت. با اشغال افغانستان توسط ارتش سرخ در آستانه عید مسیح در 1979 ، بحران در مناطق مرزی نخستین گام بسوی جهانی شدن گذاشت.
اشغال افغانستان توسط شوروی سابق در واقع پاکستان را در خط اول جبهه بحیث متحد ایالات متحده آمریکا مبدل نمود.رژیم نظامی پاکستان دست باز برای شکل گیری مقاومت افغانستان از میان مهاجرین اردوگاه های پناهندگاه در اطراف خط دیورند پیدا نمود. پاکستانیها نمی خواستند که جنبش مقاومت افغانستان از میان ناسیونالیست های افغانستان در خاک شان ظهور کند و بنابرین از حمایت  تبعیدی های ناسیونالیست از حکومت های سابق افغانستان امتناع ورزیدند. ازینرو کمک های آمریکا، عربستان سعودی ، اروپای غربی،  چین و هم چنان سرمایه های سخاوتمندانه شخصی اعراب کشور های خلیج برای اسلام گرایان سرازیرشد.
محمد جنرال ضیاًالحق  جهاد را در کشور هماسیه افغانستان بمثابه بخشی از الویتهای رژیمش رشد داد. وی همچنان  می خواست با« اسلامی سازی» پاکستان برای رژیمش مشروعیت ببخشد. در نتیجه مناطق مرزی را نظامی سازی و رادیکال سازی نمود.
از زمان ایجاد مدارس دینی اسلامی تا مسلح ساختن اسلام گرایان داخلی، پاکستان دگرگونی خیلی بزرگ را در حیات کشورش تجربه کرد. پاکستان در اوج جنگ سرد جنگ های موفقانه را در داخل و خارج افغانستان به راه انداخت. هم چنان بعد از ختم جنگ سرد، جنگ های داخلی در افغانستان و جنگ علیه تروریسم را بحیث ابزار در خدمت منافع امنیت ملی خود بکار گرفت. اسلام آباد هندوستان را که 8 برابر پاکستان نفوس و منابع اقتصادی دارد، برای منافع ملی اش تهدید می شمارد. از نگاه پاکستانی ها نخبگان سیاسی هندوستان مشروعیت پاکستان را بحیث یک کشور مستقل تا هنوز بطور کامل به رسمیت نه شناخته اند.
پاکستانی ها اسلام گرایان افغانی بخصوص حزب اسلامی گلبدین حکمتیار و بعد ها طالبان را بخاطری حمایت کردند که می خواستند حکومات دست نشانده خود را در کابل بقدرت برسانند وازین کشور بحیث عمق استراتیژیک و ثبات در مناطق مرزی اش استفاده نموده و هرگز جای برای حضور هندو ستان در خاک افغانستان باقی نگذارند. به بیان دیگر پاکستان تلاش کرد در افغانستان یک رژیم دست نشانده را به قدرت بنشاند که در صورت عقب نشینی در جنگ در برابر هندوستان از خاک افغانستان استفاده نماید. این سیاست پاکستان در واقع تداوم سیاست بریتانیا در شرایط دیگر بود که از افغانستان بحیث کشور حایل در حوزه منافع امنیتی اش در جنوب آسیا استفاده می کرد.
بعد از عقب نشینی شوروی ها از افغانستان مطابق به توافقات ژنیو در 14 اپریل 1988 که در فبروی 1989 تکمیل شد، شوروی ها و آمریکایی ها در مذاکرات مختلف سعی کردند که یک بستر  برای ایجاد یک حکومت انتقالی از طریق انتخابات هموار سازند. اگر آنها توافقات ژنیو را در عمل پیاده می کردند در واقع یک دولت ضعیف افغانی بوجود می آمد که بیشتر نزدیک به دولت شوروی سابق می بود ولی بدون حضور قوت های نظامی این کشور. در واقع افغانستان درین صورت   بحیث یک کشور حایل زیر نفوذ شوروی تبدیل می گردید. اما در عدم  توافق میان دو ابر قدرت برای آوردن ثبات سیاسی در مناطق سرحدی  بازهم جنگ  تداوم میافت و در نتیجه دولت افغانستان سقوط می کرد.
آیالات متحده و پاکستان یک سیاست کهنه مانند سیاست« فارورد پالیسی» یا سیاست پیش روی زمان بریتانیای کبیر را تحت تعقیب قرار داده و تصمیم گرفتند که نفوذ شوروی سابق را از افغانستان با تجهیز مجاهدین مسلح، از بین ببرند. در  زمانیکه بسیاری افغانها با خروج قوت های شوروی از افغانستان، جهاد را پایان یافته می پنداشتند، اسلام آباد باری دیگر از سیاست کهنه فارورد پالیسی  استفاده کرد. آنها جنگجویان اعراب سلفی را که از تمام کشور های عربی بخاطر جهاد به  افغانستان آمده بودند، دوباره وارد بازی نمودند.
بعد از کشته شدن جنرال ضیا در یک سانحه هوایی در 1988،  نهاد پارلمان در پاکستان دوباره احیا شد. احزاب سیاسی وابسته به ناسیو نالیست های پشتون در پاکستان در ارگانهای ملی و محلی قانون گذاری این کشور یک تعداد کرسی ها را بدست آوردند. آنها در موضع شان نرمش آورده، بجای اصطلاح پشتونستان نام« پشتونخوا» را برای صوبه سرحد بکار گرفتند. هدف آنها از کاربرد واژه پشتونخوا ایالت ویژه برای تمام پشتونها در اطراف شرق خط دیورند است. این ایالت شامل مناطق ذیل اند:ایالت شمال غربی سرحد (NWFP ) ، بخشی های از بلوچستان و ایجنسی های قبایلی (FATA )  می شود.
با آنکه  برخی تغیرات سطحی   توسط حکومت های ملکی که از سال 1988 تا 1999 در پاکستان به قدرت رسیدند، رخ داد، و لی عملاً سیاست های افغانی پاکستان در دست نظامیان قرار دارد.
در اکتبر سال 1994 طالبان یک گروه ناشناخته که از میان روحانیت سنی دیوبندی برخاسته بودند برای برچیدن بساط مجاهدین با  یک حرکت نظامی وارد صحنه شدند. منبع اصلی ظهور آنها قندهار و بلوچستان معرفی شد. طالبان خشونت های گسترده، مهاجرت ها، و تلقینات آیدیولوژیک در سه دهه  مناطق مرزی را به داخل افغانستان انتقال دادند. آنها در واقع  پدیده ای مناطق مرزی  وشبکه پاکستانی- افغانی هستند. مهاجرین افغانی، فرزندان و نواسه های آنها در کمپ های مهاجر نشین مناطق قبایلی و محله های پُر جمعیت وعقب مانده پاکستان در زیر تحت آموزش و پرورش اسلامگریان،  رژیم نظامی پاکستان ، سعودی ها و حمایت آمریکاییها در کنار همصنفان پاکستانی شان درمناطق قبایلی مورد تربیت قرار گرفتند.
مرز های باز و غیر قابل کنترول و مناطق سرحدی خود مختار در میان دو کشور افغانستان و پاکستان بستر خیلی مساعد را برای ایجاد شبکه جنگ افروزی بدست پاکستان به مقاصد دست یابی به اهداف استراتیژیک در دو جبهه یکی در کشمیر علیه هندوستان و دیگری علیه افغانستان فراهم ساخته است. این در حالیست که  پاکستان خود را در زیر چتر اسلحه اتمی  از تهدید ها حفاظت می کند. چنانچه این سیاست های بی ثبات سازی دوبار به شدت این دو کشور اتمی را در مقابل هم قرارداد: یکی در سال 1999 در نتیجه مداخلات پاکستانی ها در کارگیل، در مناطق کشمیر تحت تسلط هندوستان و باری دیگر در سال 2002 حمله به پارلمان هند توسط تروریست های مستقر در خاک پاکستان .
تلاش های پاکستان برای آوردن ثبات در افغانستان  و تبدیل این کشور بحیث عمق استراتیژیک از طریق ایجاد  حکومت طالبی بیشتر کاپی سیاست« فارورد پالیسی» بریتانیا از سده نزدهم است. سیاست بریتانیا بر این  بنیاد استوار بود  که در افغانستان یک رژیمی دوست و سخت گیر بر سر قدرت آورده شود که  به اندازه کافی قادر باشد مخالفین را با زور اسلحه و پول در تحت کنترول خود داشته باشد. افزون بر آن این رژیم تضمین کند که با نیرو های دشمن  عمدتاًهندوستان ، همچنان روسیه و ایران نیز نتوانند در سر زمین های همجوار جای پا داشته باشند. حکومت های مستبد افغان در  تحت کنترول بریتانیا، از یک طرف از اسلام برای تحکیم حکومت مرکزی استفاده می کردند و از طرفی دیگر قدرت روحانیون را در تحت کنترول خود قرار می دادند.
پاکستان نیز از رویکرد های سابق بریتانیا استفاده کرد، چنانچه در هنگام ایجاد پاکستان به عنوان دولت مستقل در شبه قاره هند از روحانیون افغان بر اصل اتحاد نظامی و مسجد، استفاده  شد. استفاده از روحانیون افغان برای ایجاد دولت پاکستان در سر زمین نیم قاره هند چندین اهداف را در خود داشت: یکی اینکه از معتقدات اسلامی آنها بر علیه هندوستان سکولار بهره گرفته شود و دو اینکه ناسیو نالیست های پشتون و رهبران قبایل دو طرف خط دیورند را نیز در تحت کنترول  خود داشته باشند.
طالبان کابل را در 1996 اشغال کردند.آنها در سال1997 در شمال افغانستان عملیات ناکام را در  ماه های می و جون انجام دادند. اما بخش اعظم شمال را بشمول بامیان در اگست 1998 اندکی چند روزبعد از انفجارات در سفارت خانه های آمریکا در کینیا و تانزانیا تسخیر کردند. انفجارات مذکور تبعات بازی ها و دامنه جهانی خطر تروریزم از افغانستان را که با پایگاه محکم اسامه بن لادن  وشبکه جهانی ضد غرب مشهور به القاعده ارتباط داشت، آشکار ساخت.
در سالهای 1980 هزاران اسلامگرای تند رو از سراسر جهان عرب و تعدادی هم از جنوب شرق آسیا در پاکستان به منظور جهاد علیه شوروی ها جمع شدند. آنها شبکه های اسلامی خود را در مناطق صوبه سرحد در نزدیکی مرز با افغانستان و حتا در نواحی جاجی، خوست و در خوگیانی ولایت ننگر هار درمحل توره بوره ایجاد کردند. نظریه ایجاد سازمان بنام القاعده در پشاور در دهه 80 بوجود آمد. یک دهه بعد تر اهداف سازمان   مذکر را لادن و الظواهری معاون وی در 1998 از خوست اعلام نمودند.
سازمان القاعده در مناطق مرزی ایجاد شد  ولی هیچ یکی از اعضای رهبری آن را پاکستانی و یا افغانستانی تشکیل نمی داد. جنگ ها در مناطق مرزی در واقع رهبران و ایدیولوگ های جهاد گران جهانی  نظیری بن لادن، ظواهری و عالم فلسطینی تبار عبدا لله اعظم را که در نومبر 1989 در پشاور کشته شد، آفرید.
بعد از عقب نشینی شوروی ها از افغانستان در 1989 بسیاری عرب ها در منطقه باقیماندند و موج جدیدی جهاد گران در مناطق مرزی ظهور کردند.  در سالهای 1990 یک تعداد اسلامیست های جدید از چچین، آسیای میانه، ترکستان چین، جنوب شرق آسیا، از اروپا و عرب ها که یک شبکه جهانی چند ملیتی را تشکیل می دادند، نیز با نسل جدید جهاد گران یکجا شدند.
فراگیر شدن بحران افغانستان تغییرات ساختاری را در بافت جا معه پشتون و سیاست ها در دو طرف خط دیورند بجا گذاشت. خصوصیات پراگنده بودن قبایل و شیوه های متفاوت اداره بستر خیلی مناسب را برای نفوذ آیدیو لوژی ها مساعد ساخت. ناسیونالیست های پشتون غالباً ترقی گرا و سیکولار بودند و با نخبگان نظام سلطنتی، رهبران قبایل و روشنفکران سرو کار داشتند.  اسلام گرایان محافظه کار همراه با ناسیونالیست ها علیه سلطه استعماری بریتانیا متحدانه می رزمیدند، ولی آنها مخالف تطبیق ارزشها و نهاد های سیاسی، اجتماعی لبرالیستی ویا غربی در افغانستان بودند. اسلام گرایان بنیاد گرا که فعالیت شانرا در سالهای1960آغاز کردند  علیه نهاد های لبرالیستی کمتر مخالفت کردند، اما آنها سعی می کردند که بیشترمصروف  اسلامی سازی شوند تا  مخالفت آشکار با نهاد ها و یا مسائلی از قبیل دولت- ملت سازی، آیدیولوژی سیاسی، احزاب سیاسی، انقلاب وتوسعه.
پشتونها نه بیشتر و نه کمتر در مقایسه با سایر گروهای اتنیکی در منطقه تمایل به افراط گرایی دارند، اما استخبارات ها و جریانات بنیاد گرا از پیوند های مرزی و موقعیت استراتیژیک شان در گسترش افراطیت بهره برداری کردند. جنگ در افغانستان فرصت  های طلایی را برای پاکستان مساعد ساخت که از آن برای دست یابی به آرمانهای دیرینه اش در جهت تضعیف ناسیونالیسم پشتون استفاده نمود. آنها[ پاکستانی ها] فعالانه از پان اسلامیسم در میان افغانها حمایت نمودند و سرمایگذاری های بزرگی بر سر احزاب بنیاد گرای پاکستانی در مناطق مرزی نمودند. محصول این سیاست ها ظهور نوع جدید اسلامیسم پشتون در منطقه است که برخی جلوه های آن با بقدرت رسیدن طالبان در افغانستان به نمایش گذاشته شد، چنانچه آنها پیوند های پان اسلامیسم را نسبت به ترایبالیسم(قبیله گرایی) و همبستگی قومی ترجیح می دادند.
هر  چند پاکستان با یک دهه سرمایگذاری بالای اسلامگرایان پشتون از آنها یک قدرت مهیب سیاسی ساخت که منجر به کاهش تهدید ناسیو نالیست ها گردید، ولی در عین حال باعث تحرک عبور و مرور واقعیت های ایتنیکی در میان دو طرف مرز دیورند نیز گردید که  آتش عقبی آن اکنون قبل از همه متوجه خود آتش افروزان یعنی دولت پاکستان است. چنانچه در حال حاضر استراتیژیک نگری  و عملیه دولت- ملت سازی پاکستانی ها مستقیماً با پان اسلامیسم طالبانسازی که خواهان تغییر کلی دولت ها و جمعیت ها در پاکستان، افغانستان و کشور های اطراف آن ها اند، کاملاً در تقابل قرار گرفته است. هر چند این واقعیت های جدید کاملاً به اهداف برخی ها در پاکستان مطابقت دارد که طرفدار ایجاد یک اتحادیه کشور های اسلامیست متشکل از  پاکستان، افغانستان و آسیای میانه اند.
در سالهای 1990 ایالات متحده آمریکا افغانستان را که آخرین سنگر جنگ سرد بود، تنها رها کرد و این کشور  در عرصه جهانی بد شهرت یافت. تمام دولت های بعدی آمریکا فروپاشی افغانستان را هر گز بحیث تهدید به ایالات متحده و یا استراتیژی جهانی نگاه نکردند. حتا تا آستانه حوادث یِازدهم سپتمبر 2001، ایالات متحده  هوشدار ها در مورد هرج و مرچ در مناطق مرزی و پایگاه تروریسم جهانی که با گذشت هر روز روابط آنها با شبکه های دیگر جهانی تحکیم می یافت، مهارت های آنها افزایش می یافت، بی اعتنا بودند. افزون بر آن این شبکه های تروریستی  از همان امکانات مالی و انسانی استفاده می کردند که غرب در زمان جنگ سرد از طریق پاکستان در اختیار شان قرار  داده بود.
مذاکرات شتابزده میان آمریکا و پاکستان بعد از یازدهم سپتمبر بطور عاجل  آغاز یافت،  پاکستانیها  ظاهراً رفتار شان در رابطه به افغانستان را عوض کردند، ولی نه منافع شانرا. پاکستان در آغاز از آمریکا تقاضای کرد که " طالبان میانه رو" را در کابل بقدرت برسانند تا توسط آنها طالبان[تندرو] مرتبط با القاعده را تضعیف نمایند. وقتی پاکستان در پیدا کردن طالبان میانه رو ناکام شد از آمریکا تقاضا نمود که جبهه شمال را که از حمایت روسیه، ایران و مهمتر از همه ازپشتیبانی هندوستان برخورد دار اند، نباید اجازه  داخل شدن به شهر کابل و تشکیل دولت  بدهد.
توافق ایالات متحده آمریکا و حمایت از طرح ملل متحد در مورد ایجاد دولتی متشکل از جبهه شمال، برخی بازماندگان نظام شاهی گذشته و برخی تکنو کرات ها در اجلاس بن ، کمتر توانست جنرالان در اسلام آباد را تسکین بدهد.
حضور ایالات متحده آمریکا، سازمان ملل و نیرو های بین المللی یاری امنیتی نظیر ایساف با مجوز سازمان ملل در تحت رهبری سازمان ناتو از اگست 2003 در افغانستان  در برابر خرابکاران خارجی و جنگ سالاران داخلی بحیث نیروهای بازدارنده نقش موثر ثبات آور را بازی نمودند. ایالات متحده  جنگسالاران داخلی را برای سقوط رژیم طالبان مسلح ساختند. نیروهای غربی  شرایط مساعد  را برای دولت سازی در بستر اتحاد مجدد مناطق در  مرزهای اصلی آن فراهم کردند. عبور و مرور مردم از مرزهای باز، حرکت سرمایه، تجارت، سلاح،  آیدیویوژی ها و هویت ها باعث آن شده که دیگر افغانستان نمی تواند بحیث کشور حایل و یا عایق  در میان جنوب آسیا، آسیای میانه و خلیج فارس باقی بماند. به باور سیاست مداران افغانستان این سر زمین بجای کشور حایل باید  نقش« پل ارتباط» میان کشور های نامبرده را بازی نماید.
پیش شرط ایجاد افغانستان با ثبات قبل از همه وابسته به شکل گیری دولتی است که از  منابع کافی و مشروعیت لازم برای کنترول تمامیت ارضی خود برخور دار باشد. چنین افغانستانی نباید هیچ تهدیدی را متوجه همسایگان خود بویِژه به پاکستان نماید. اما سیاست عمق استراتیژیک در جامعه و سیاست افغانستان همواره باعث آن می شود که  پاکستان هر زمانیکه بخواهد می تواند نقش  مخرب را درین کشور بازی نماید.
برای آوردن ثبات در افغانستان  امریکا  به سربازان بیشتر و یا جابجایی قوت های ائتلاف و یا ایساف بویژه در ولایات مرزی نا آرام ضرورت دارد. هم چنان سرمایگذاری سریع در عرصه زیر ساخت ها و توسعه نیاز است. همینگونه به برنامه فعال دپلوماسی و همکاری های منطقوی نیاز است. اما مخالفین سرمایگذاری در پروژه« ملت سازی»  در اداره بوش که تا سال 2003 آرام نه نشستند، باعث تاًخیر درین پروژه شدند. اما نه ایالات متحده و نه دیگران تعهد پایدار در مورد بازسازی مناطق سرحدات بحران زده تا هنوز نکرده اند.
در چنین شرایط بخصوص با توجه به دوکتورین جدید آمریکا «  جنگ پیشگیرانه» ، پاکستان و سایر همسایگان افغانستان وابستگی دولت افغانستان به ایالات متحده آمریکا را برای خود تهدید دراز مدت می شمارند. پاکستانی ها   تمایل فزاینده ایالات متحده امریکا به هندوستان بویژه در زمینه همکاری های اتمی و هم چنان حمایت از حکومت افغانستان، برای شان تهدید می بینند. ازینرو پاکستان در نابودی طالبان کدام منافع استراتیژیک را نمی بیند. بناً  پاکستانی ها  طالبان را در مناطق جنوب غرب و جنوب شرق افغانستان دوباره وارد بازی کردند. هم چنان طالبان برخی مناطق قبایلی را در کنترول خود دارند، مرکز رهبری طالبان و شبکه حمایتی آنها  را در بلوچستان فعال نگهداشته اند. با بی ثبات ساختن افغانستان توسط گروه های [خرابکار] مستقر در پاکستان در واقع اسلام آباد این پیام را به همگان می رساند که کلید ثبات منطقه نه در دست دهلی است و نه  در دست کابل بلکه   در دست پاکستان است.
شبکه های سیاسی و نظامی فرا مرزی توسط عناصر اقتصادی « شبکه جنگ» که متکی به ارتباطات حلقات فراملیتی، منابع پولی و استخدام اند تا گروه های محلی، بیش از هر وقت دیگر تقویت یافه اند. قاچاق مواد مخدر، قاچاق اسلحه و بسیاری چیز های  بشمول انسان ربایی، یکی از عناصر مهم شبکه جنگ اند. افزون بر آن قاچاق شیوه زندگی سنتی مردمان مرزی را تشکیل می دهد. اکثریت مردمان قبایل مرزی هم پشتون و هم بلوچ قسمت اعظم در آمد های شانرا از قاچاق مرزی بدست می آورند. مناطق مرزی از مدت ها قبل بحیث پل ارتباطات برای جنایات(مواد مخدر) و جنایات اقتصادی(تجارت  انتقالی) در منطقه مبدل شده است. بازی گران اقتصادی فراملیتی از ضعف غیر مشروعیت دولت مرکزی سود برده و منافع خود را تعقیب می کنند. آنها قسمت از در آمد های خویش را بخاطر حفاظت از منافع شان برای گروه های فراملیتی، و موازی به آن به نیرو های نظامی و سیاسی می پر دازند. جنگ بخاطر حفاظت فعالیت های اقتصاد فرا ملیتی بطور فزاینده جدا ناپزیر از برخورد های مسلحانه در اطراف مرز ها است.
*********************************************************************
هرج و مرج در  قبایل آزاد
مناطق قبایلی که27000 کیلومتر مربع مساحت دارد و اندکی بزرگتر از لوکزامبورگ است، 600 کیلو متر مرز با افغانستان دارد. قبایل آزاد دارای 7 ایجنسی و یا واحد اداری است که از شمال تا جنوب شامل ایجنسی های باجور، مومند،خیبر، اورکزی، کورم، وزیرستان شمالی و جنوبی می شوند. چند ایجنسی دیگر  متصل به آن نواحی پُر نفوس پشاور، کوهات، دیره اسمعیل خان، بنو و تنک نیز شامل تشکیلات قبایلی می شود. مطابق به آمار سال 1998 مناطق قبایل آزاد 3.1 میلیون نفوس دارد ولی مطابق به آمار غیر رسمی تا 7 میلیون  می رسد که اکثریت اهالی آن را پشتونها تشکیل می دهند(مطابق به معلومات صدیقی و ختک 2004).
مطابق به قانون اساسی 1973 پاکستان برای رئیس دولت نقش اجرائیوی را در امور رهبری این مناطق می دهد. اما اسلام آباد عملاً رهبری خود را بر این مناطق تا کنون نتوانسته تجربه کند. این در حالیست که مردم قبایل سرحد اراده خود را از طریق نمایندگی شان دراسامبله ملی کشور تمثیل می کنند.این منطقه  بیشتر توسط گورنر و یا حاکم ایالت سرحد شمال غربی که مرکز آن شهر پشاور است و توسط حکومت مرزی تعین می شود، ، اداره می شود. حکمران ایالتی بی آنکه توسط کدام ارگان مقننه ای مورد باز پُرس قرار گیرد از قدرت اجرایی و صلاحیت زیاد برخور دار است. کورنر ایالتی مسئولیت اداره تمام ایجنسی ها و هم چنان کار در امور صحت عامه، معارف، حمایت از زراعت، ارتباطات را بدوش دارد، اما مردم قبایل آزاد  نمایندگی در اسامبله ایالتی  سرحد شمال غربی ندارند تا از گورنر(والی) حساب پس گیرند.
قدرت واقعی در مناطق قبایلی بدست political agent یا نماینده سیاسی است. وی در مجموع وظایف قانون گذاری ، تطبیق قانون و مدیریت اقتصادی را به عهده دارد. هر چند وی بالاترین مقام ملکی را در دست دارد، ولی نماینده سیاسی در واقع هم نقش قاضی را بازی می کند و هم وظیفه هیئت منصفه، رئیس سیاسی،باز رسان زندان، مجری قانون ناحیوی و هم دادستان(سارنوال) را در دست دارد. افزون بر آن وی  مسئولیت جمع آوری مالیات را بدون شفافیت  و حساب دهی به عهده دارد. و در همین سلسله نماینده سیاسی امور تمام انکشاف و خدمات اجتماعی را بدوش دارد.
نماینده سیاسی امور جنایی را مطابق به« مقررات جرایم سرحدی» Frontier Crimes Regulations (FCR)به پیش می برد. بیش از یک قرن سپری می شود که قانون جرایم سرحدی بمثابه شلاق برای کنترول قبایل آزاد استفا ده می شود. با استفاده ازین قانون نماینده سیاسی می تواند  کدام قبیله« متخاصم» و یا «غیر دوست» رامحاصره کند و یا می تواند تمام قبیله را به ارتکاب جرم جریمه کند. وی حتا می تواند ساختن منازل و یا تخریب منازل اعضای یک قبیله را به عنوان مجازات بخاطر سر پیچی کردن از تقاضا های نماینده سیاسی انجام دهد.
بد ترین مجازات زمانی صورت می گیرد که به جرم یک فرد در قبیله تمام اعضای قبیله بی آنکه در آن جرم تقصیر داشته باشند، مجازات می شوند. قانون برای نماینده سیاسی چنان صلاحیت داده که می تواند کسی را به زندانی طولانی محکوم کند بی آنکه شخص متهم حق استناف را در دادگاه عالی داشته باشد. نماینده سیاسی هم چنان می تواند یک قضیه اجتماعی و یا جرمی را به جرگه ویژه بفرستد. در جریان بحرانات 2003-2006 در وزیرستان نماینده سیاسی همچو مسائلی  را به جرگه های قبایلی رجعت داد.
اداره محلی قبایل آزاد هم چنان می تواند سیاست محلی را در انحصار خود گرفته با بهره از سیستم« مله کی» و یا«لو نگی»، رهبر قبیله را انتساب نماید. اداره محلی می تواند در بدل جلب حمایت قبایل معمولاً با دادن مدد معاش   و یا انگیزه های اقتصادی به سران«  دست چین  قبایل  »، نفوذ سیاسی خود را در میان قبایل تحکیم ببخشد. رهبران سیاسی اداره قبایلی میلون ها دالر را بگونه سری بخاطر خریدن وفاداری قبایل به مصرف می رساند که منجر به فساد گسترده اداری در محلات می شود.
بریتانوی ها و  هم چنان حالا جانشینان پاکستانی آن همواره عامل فساد گسترده در ادارات محلی را ریشه در سنت ها و عنعنات قبایل عنوان می کنند. ولی این ادعا ها با عادات و رسوم قبایل پشتون که طرفدار تساوی میان انسانها اند، در تضاد قرار دارند. قوانین محلی نیز با قانون اساسی پاکستان که از حقوق اساسی شهروندانش  و احترام به حقوق بشر جهانی حمایت می کند، نیز در تضاد است. آئین نامه اداری مناطق قبایلی اعضای قبایل را از  شرکت در فعالیت های سیاسی  و اقتصادی محروم می نماید. تمام احزاب سیاسی ، سازمانهای کمک رسانی، سازمانهای جامعه مدنی از کار در مناطق قبایلی منع شده اند، این در حالیست که برای سازمانهای افراطی اسلامی دست باز برای تبلیغات داده شده است. این ملا های افراطی بر اساس قانون عدم مشارکت احزاب سیاسی غیر مذهبی، انتخابات را بردند( کمیته حقوق بشر پاکستان 2005).
وضعیت اقتصادی در مناطق مرزی تقریباً وحشت ناک است. جنگ ها در داخل این مناطق و در افغانستان در سه دهه گذشته اقتصاد  مناطق قبایلی را از حالت کشاورزی بخور و نمیر و مالداری چادر نشینی به وابستگی به تجارت بی نظم کالا ها در میان مرزی  بشمول قاچاق مواد مخدر و سلاح تغییر داده است.  منطقه بر سر شاهراه قاچاق قرار دارد. ترانزیت کالا های افغانستان مطابق به «قانون  تجارت ترانزیت افغانستان» کالا ها باید آزادانه بدون پرداخت مالیات از طریق پاکستان به افغانستان  وارد شوند، برخلاف بسیاری ازین کالاها بگونه غیر رسمی دوباره به پاکستان صادر شده و یا به بسیار سادگی درآنجا به فروش می رسند. مطابق به معلومات بانگ جهانی در 2001 فروش  کالا های قاچاقی در پاکستان سالانه به یک بلیون دالر می رسد.
توسعه انسانی در مناطق قبایل آزاد بهتر از افغانستان نیست. سطح فقر به60  فیصد می رسد که دوچند فقر نسبت به دیگر مناطق پاکستان است( روزنامه داون2005). مطابق به آمار رسمی در زمینه سطح سواد، در مناطق قبایلی 17.4 فیصد است که 29.5 فیصد مردان  وکمتر از 3 فیصد در میان زنان می رسد. هم چنان 68 فیصد پسران و 19 فیصد دختران در مکاتب ابتدائی درس می خوانند. 102 کالج که معادل مکاتب متوسطه غرب است درین مناطق وجود دارد که دو یا سه نفر آن را دختران تشکیل می دهند. اما از جانب دیگر مدارس دینی به سرعت گسترش یافته و در حدود سه صد مدرسه صرف در قبایل آزاد فعال اند. 524 داکتران طب درین منطقه وجود دارند که برای هر 6307 نفر یک داکتر می رسد و در بسیاری مناطق دور افتاده حتا یک مر کز درمانی وجود ندارد. در تمام صوبه سرحد دو و یا سه شفاخانه با وسایل پیچیده طبی وجود دارد.
قبایل آزاد با داشتن2.4 فیصد نفوس  در مقایسه به نفوس کل کشور، صرف یک فیصد بودجه ملی را بدست می آورد.  عاید سرانه فی نفر درقبایل سرحد یک سوم در آمد ملی بطور اوسط است. هیچ سازمان کمک رسانی و یا انجو در نوار مناطق قبایلی کار نمی کنند، در حالیکه در نقاط دیگر کشور پروژه های بزرگ توسعوی فعال می باشند. در آمد سر مایه درمناطق قبایلی نیمی از در آمد ملی پاکستان بطور اوسط است. مناطق قبایلی بیشترین مهاجرین را حتا پیش از حضور ملیشه های اسلامی داشت، اما باآغاز عملیات ارتش در منطقه صد ها نفر مجبور به ترک مناطق شان شدند. سطح بیکاری در بین 60 و 80 فیصد و حتا نزدیک به 100 فیصد می رسد.(  آمار حزب عوامی 2006).
*********************************************************************
بسوی حل و فصل مرز ها
پاکستان موضع خود را در رابطه به خط دیورند در 1947 چنین اعلام داشته است:
خط دیورند که در  معاهده سال 1893 مشخص شده است بحیث مرز بین المللی قابل اعتبار است که متعاقباً در چندین موارد جانب افغانستان نیز آنرا تائید نموده است. نقشه این خط بین المللی به هرگونه ادعای جانب افغانی  در مورد خودمختاری ارضی و یا نفوذ بر مردم شرق دیورند نقطه پایان گذاشته است. پاکستان به مثابه دولت جانشین هند بریتانوی  مالک  کامل این منطقه و مردم آن می باشد، حق ومسئولیت یک دولت جان نشین را بدوش دارد. افزون بر آن مسئله خود مختاری پشتون ها  در همه پرسی که بدین مناسبت در 1947 در تحت نظارت بریتانیا در ایالت سرحد شمال غرب به راه افتیده بود، انجام یافته و در نتیجه 99 فیصد مردم به طرفداری اتحاد به پاکستان رای دادند. علاوتاً مردم مناطق قبایلی در جرگه قبایلی سال 1979 نیز رضایت خود را با اتحاد در چوکات پاکستان مورد تائید مجدد قرار دادند.
اما هیچ یکی از حکومات افغانستان این ادعا های دولت پاکستان را نپزیرفته اند. با وجود موضع گیری های رسمی دولت افغانستان در زمینه ، هیچ یکی از حکومت های افغانستان این مسئله را بگونه جدی تلاش نکردند تا ادعا های ارضی خویش را میان طرفین و یا از طریق دیوانهای دادگاه های بین المللی مطرح سازند. در عوض حکومات افغانستان این ادعا ها را بحیث چانه زنی و قطعه بازی یا برای مصرف سیاست های داخلی کشور شان بکار گرفتند.
در عمل پاکستان نسبت به افغانستان کار های زیادی را در زمینه انجام دادند تا وضعیت حقوقی خط دیورند را بحیث مرز بین المللی به تحلیل ببرند. حکومت های مختلف پاکستان از خط دیورند بهره برداری های چند گانه نموده و از آن بحیث ابزار امنیت ملی شان استفاده نمودند. نظامیان پاکستان بطور آگاهانه جنبش مقاومت افغانستان را در راستای عمق استراتیژیک و خنثا سازی ناسیو نالیسم افغانها حمایت نمودند. هم چنان آنها این جنبش را با شبکه فرا میلیتی اسلامی بگونه ای باهم بافتند که خط دیورند را بحیث مرز قبایل  عملاً از میان برداشتند. پاکستان حالا بهای این سیاست خود را در بدل از دست دادن کنترول بخش اعظم مناطق سرحدی توسط گروه های که خودش ایجاد نموده بود، می پردازد.
ارتباطات نظامی پاکستان با گروه های اسلامی دوطرف مرز به اوضاع داخلی پاکستان نیز تاثیر گذاشته است. این روابط فرا تر از اتحاد اسلامی در افغانستان و کشمیر تقویت و گسترش یافته حتا به همکاری های سیاسی در عرصه داخلی بشمول انتخابات  مبدل شده است. به گفته حقانی نویسنده و مشاور سابق دولت پاکستان: «  وفاداری به اسلامیسم بحیث اجندای امنیت ملی پاکستان بگونه ای مبدل شده است که با افزایش افسران با دیدگاه های اسلامیسم، پاکستان بحیث یک دولت اسلامی قبول شده است». با وجود آن بطور فزاینده اهداف اسلامیست های فرا ملیتی بر اهداف راهبردی دولت پاکستان غلبه نموده اند. چنانچه اسلامیست ها حضور استراتیژیک در نهاد های دولتی، نظامی، جامعه مدنی و محیط دانشگاهی را در اختیار خود دارند.
از حوادث سپتمبر بدین طرف یک تنش آشکار میان این دو دیدگاه انکشاف نموده است. موضع گیری پاکستان در جبهه ائتلاف جهانی « جنگ علیه تروریسم» منجر به تنش میان اتحاد اسلامی- نظامی در رابطه با دستگیری رهبران القاعده و حمایت از ایالات متحده علیه طالبان و ملیشه های محلی گردید. این در حالیست که ستیزه جویی اسلامی تا هنوز بحیث سلاح خیلی موفق علیه  عظمت طلبی منطقوی هندوستان و به شمول نفوذ در افغانستان بکار گرفته شده است. اما هندوستان با ارائه  650 میلیون دالر کمک در عرصه های اقتصادی و نظامی به حکومت کرزی، این کشور موقعیت خود را در افغانستان  محکم نموده است. دولت هندوستان در حال حاضر یک سرک نیمه نظامی را که یک شاهراه بزرگ در نزدیکی مرز جنوب غرب ولایت نیمروز که هم مرز با ایالت بلوچستان پاکستان است در حال ساختن است.
پاکستان بطور فزاینده از نفوذ هند در افغانستان نگران است وکنسل گری های هند را متهم به حمایت از ناسیو نالیست های بلوچ از طریق مرز هایش با جلال آباد و قندهار می کند. پاکستان نفوذ هند در افغانستان را برایش یک شکست استراتیژیک می بیند و سالها سرمایگذاری ها بر سر رژیم اسلامی در کابل که هندی ها را دور از مرز هایش نگهدارند، برباد رفته می بیند.
پشتونهای ناسیو نالیست پاکستان در حال حاضر در دو حزب سیاسی بنام های حزب عوامی ملی و حزب پشتونخوا  ملی عوامی فعالیت می کنند.  دیدگاه های آنها  در رابطه با دولت پاکستان و افغانستان و  با موضع گیری نهاد های ملکی و نظامی پاکستان و هم چنان با دیدگاه های احزاب سیاسی اسلامی آنکشور متفاوت است. از سال 1947 بدین طرف پشتونهای پاکستان به درجات مختلف در نظام اقتصادی و نهاد های دولتی این کشور مثل ارتش و ادارات ملکی در آمیخته و احساسات تجزیه طلبی شان تضعیف یافته است. آنها اکثراً اهداف سیاسی خویش را از راه های اتکاء به چهارچوب مبارزه دموکراسی پارلمانی ، اختیارات ایالتی و روابط دوستانه با افغانستان به پیش می برند.
ناسیو نالیست های پشتون در حال حاضر طرحی بازسازی دولت فدرال  پاکستان را به پیش کشیده اند که هدف اساسی آن را متحد ساختن تمام پشتونهای قبایل سرحدی(FATA)، ایالت سرحد شمال غربی(NWFP ) و بلوچستان شمالی در ایالت جدید بنام پشتونخوا تشکیل می دهد. این ایالت جدید  بخشی از ساختار  دوباره زنده فدرالی خواهد بود که ولایات از قدرت کافی در چهارچوب پاکستان دموکراتیک برخور دار خواهد گردید.
پس از آنکه ایالتی بنام پشتونخوا در ساختار جدید پاکستان نام گرفت ، حزب ملی عوامی از شناسایی خط دیورند بحیث مرز بین المللی میان افغانستان و پاکستان حمایت خود را اعلام نمود و دولت افغانستان را  تشویق  نمود که آنها نیز در همین راستا[شناسایی خط دیورند]  حرکت کنند. ناسیونالیست های پشتون به این نتیجه رسیده اند تا زمانیکه پاکستان ماهیتاً یک نظام دیکتاتوری نظامی تمرکزگرا باشد، حزب ملی عوامی در موضع فعلی خود باقی خواهد ماند. اما درین فاصله ناسیو نالیست های پشتون به توسعه اقتصادی و اصلاحات عاجل درمناطق قبایل آزاد تاکید می کنند. آنها مدعی اند مرز میان افغانستان و پاکستان صرف در صورتی آرام خواهد شد که موانع در برابر عبور و مرور پشتونهای هر دو طرف مرز از طریق شناسایی رسمی مرز های باز برطرف گردد.  از آنجایکه تجارت مرزی  و  مواصلات عمدتاً در دست پشتونهاست، صلح منطقوی و سرحدات باز بهبود قابل ملاحظه ای در وضعیت اقتصادی مناطق مرزی به بار خواهد آورد.
اما بلوچ ها با تفاوت از پشتونها در سه کشور، افغانستان، پاکستان و ایران تقسیم شده اند. ناسیو نالیست های بلوچ به این نظر اند که مرز های استعماری آنها را از لحاظ اقتصادی و فرهنگی ضعیف ساخته است و در نتیجه به اقلیت های فقیر در سه کشور مبدل شده اند. آنها افغانستان را بطور نسبی روشنایی مناسب می بینند، زیرا تقاضا های افغانستان برای مسئله پشتونستان باعث آن می شود که دامنه حمایت اخلاقی و مادی کابل گسترش یافته از ناسیو نالیست های بلوچ نیز حمایت کنند.
با آغاز جنگ پنجم شورشیان ناسیو نالیست بلوچ و بخصوص با کشته شدن نواب بوگتی که منجر به بحران گسترده سیاسی سرتاسری ملی شد، بسیاری اعضای قومی بلوچ  احساس می کنند که دولت پاکستان  آنها را به حاشیه رانده است. با داشتن 5 میلیون نفوس بلوچ در پاکستان ، ناسیو نالست های بلوچ احساس می کنند، اگر پروژه بزرگ انکشافی بندر گوادر  در ایالت شان بدون  تضمین خود مختاری در چوکات دولت فدرال پاکستان عملی شود،بشدت در معرض انقراض نفوس قرار خواند گرفت. بنابرین خط دیورند نگرانی درجه اول برای آن ها نیست. اما تقاضای اصلی ناسیو نالیست های بلوچ مانند نا سیو نالیست های پشتون، باز سازی دولت فدرال پاکستان به منظور افزایش خود مختاری ایالتی  برای خود شان است که این اهداف با پیش کشیدن حل و فصل خط مرزی و ترک تجزیه طلبی،دنبال می شود. بلوچ ها بر خلاف ناسیو نالیست های پشتون، تلاش می کنند اعتراضات و خواستهای شانرا با وسایل نظامی با اسلام آباد چانه زنی سیاسی  کنند.
دولت کنونی افغانستان کدام سیاست رسمی را در رابطه به خط دیورند اتخاذ نه نموده است. در اپریل 2006 عبدلکریم براهویی وزیرامور سرحدات و قبایل در در برابر مجلس نمایندگان افغانستان( ولسی جرگه) گفت که دولت افغانستان خط دیورند را بحیث مرز بین المللی به رسمیت نمی شناسد. براهویی متعلق به گروه کوچک قومی در افغانستان است که روابط نزدیک با بلوچ ها دارد. او توضیح می داد که حکومت افغانستان صلاحیت مذاکره در مورد معضله پشتونستان را ندارد. صرف این کار در صلاحیت یک لویه جرگه است که این مسئله را بطور دایمی حل و فصل کند. وی گفت که لویه جرگه نخست باید سیاست های افغانستان  بعد از تقسیم خط را به تصویب برساند.
از سال 2002  بدین طرف کابل ترس خود را همواره در رابطه به مسلح شدن مجدد طالبان و القاعده در مناطق مرزی ابراز نموده است. باوجود اینکه نیروهای نظامی پاکستان در مناطق قبایلی به منظور حمایت از ائتلاف ضد تروریسم در تحت رهبری آمریکا بر علیه طالبان و القاعده، مستقر شدند، اما کابل پاکستان را متهم ساخت  مناطق قبایلی آنطرف خط دیورند را اشغال نموده است. دولت کابل شک داشت که گسیل قوت های ارتش پاکستان درین مناطق بهانه برای نفوذ در مناطق بیشتر نباشد. این ترس زمانی دوچندان شد که  تعهدات ناروش غرب، کرزی را در صف هند بحیث متحد بیشتر وابسته و پایدار منطقوی کشاند.
از آنجاییکه افغانستان بعد از سقوط حکومت طالبان در کشمکش های  تند داخلی دست و گریبان است، معضله پشتونستان و مسئله مرزی با پاکستان بگونه متداوم  وارد گفتمان منافع سیاسی ملی نشد. هر چند  برخی نشرات پشتون این موضوع را گاهی اوقات مورد بحث قرار می دهند، اما حزب سیاسی افغان ملت و برخی دیگری ناسیو نالیست های پشتون بیشتر روی مسائل داخلی متمرکز شدند تا بحث روی مسئله پشتونستان. برخی روشنفکران و فعالین سیاسی غیر پشتون از شناخت خط دیورند در بدل دست رسی افغانستان به بحر و گرفتن تضمین عدم مداخله پاکستان در امور افغانستان طرفداری می کنند. برخی ها استدلال می کنند که چنین توافقی باید در قانون اساسی 2004 باید شامل می شد.
سیاستمداران افغانستان متعلق به تمام اقوام این کشور بشمول ناسیو نالیست ها، اسلامیست ها و کمونیست های سابق مخالف احیای اختلافات خط مرزی دیورند  و تشدید تنش ها با پاکستان اند. این موضوع  سیاسی چنان حساسیت بر انگیز است با هر رهبر افغانستان که ما مصاحبه در زمینه  می کردیم در آغاز از ما خواهش می کردند که آواز شان را ثبت نکنیم. بسیاری آنها نخست تدابیر اعتماد سازی مثل مرز های باز، افزایش تجارت دوجانبه و تماس های مردم با مردم و بشمول تماس های مستقیم میان پارلمانهای دو کشور را ضروری می شمارند. اما برخی دیگری استدلال می کنند حالا زمان حل و فصل خط دیورند فرا رسیده است. به عقیده ای یکی از رهبران اپوزیسیون در پارلمان« اگر ما  حالااین مسئله را به کمک  تمام جامعه جهانی که درینجا حضور دارند حل و فصل کرده نتوانیم، هرگز آنرا حل نخواهیم توانست».
والی پکتیا حکیم تنیوال که در دهم سپتمبر امسال در یک حادثه انتحاری به قتل رسید، می گفت که چقدر بهای بزرگ را افغانستان بخاطر این کشمکش با پاکستان پرداخته است:« دلیل گرایش افغانستان به شوروی سابق انگیزه پشتونستان خواهی بود... در نتیجه ما نه تنها پشتونستان را بدست نیاوردیم، تقریباً تمام افغانستان را نیز از دست دادیم. این بخیر افغانستان خواهد بود که ما خط دیورند را برسمیت بشناسیم و این بخیر مردم  قبایل آزاد،ایالت سرحد شمال غرب  و روابط افغانستان و پاکستان نیز خواهد بود. اما در عوض  ما باید  امتیاز دست یابی به بندر کراچی و گوادر را بدست بیاوریم.»
امابرخی دیگر افغانها با همان دیدگاه های سنتی در مورد پاکستان نگاه نموده این کشور را« دولت مصنوعی» می دانند.هم چنان آنها فکر میکنند که پاکستان آینده ندارد و محکوم به زوال است و اما به دولت  افغانستان پیشنهاد می کنند تا زمانیکه ضعیف است ادعای امتیاز طلبی نکند.
مردمان محلی نیز در مورد خط دیورند حرف می زنند. چنانچه درجرگه ریش سفیدان در شرق افغانستان، برخی ها گفتند که مشکلات لاینحل با همسایگان همیشه بهانه مداخله در امور افغانستان  می دهد.   افغانستان هیچ گاهی بر سرزمین های خود که امروز در دست ایران و یا ازبکستان اند، ادعای ارضی ندارد« ما این مرز ها  را باید قبول نماییم.». این پیشنهاد هر چند با اعتراضی دیگران مواجه شده و پافشاری داشتند که  صد سال از قرار داد خط دیورند سپری شده و پاکستان مجبور است،سر زمین های آنطرف خط دیورند را به افغانستان باز گرداند. اما در میان ریش سفیدان قومی که ما با ایشان صحبت کردیم، افسانه پایان مهلت معاهده دیورند را تقریباً همه پزیرفته بودند.
با توجه به حساسیت سیاسی این موضوع و مخالفت با سیاست افغانی پاکستان، تمام گروه های سیاسی و قومی معضله  خط دیورند را تهدید برای افغانستان می بینند و هیچ رهبر کلان افغانستان بطور رسمی طرفدار حل سریع مسئله خط مرزی نیستند. هر چند حکومت کرزی مسئله پشتونستان را بگونه تعرضی مطرح نکرده است، اما دولت وی راه سنتی حکومت های قبلی افغانستان را که داعیه پشتونستان را همواره  بحیث ابزار سیاسی و همبستگی میان پشتونهای دو طرف مرز بکار می گرفتند، تعقیب می نماید. این رویکرد باعث آن گردیده است که نه تنها پیوند با ناسیونالیسم پشتون در پاکستان  دوباره زنده شود بلکه ناسیونالیسم  افغانی را که همواره در جنگ لفظی با همسایه اش[ پاکستان] درگیر بود، به زمان گذشته برگرداند.
***************************************************************************
توصیه ها و نتیجه گیری
افغانستان، پاکستان و تمام همسایگان منطقه از مرزهای بازبرسمیت شناخته شده میان دو کشور نفع خواند برد. چنین یک مرز نه تنها حقوق پشتونها بحیث شهروند این و آن کشور را روشن می سازد بلکه آنها را قادر می سازدکه باهمدیگرروابط برقرار کنند، تجارت کنند و هم چنان اقتصاد و فرهنگ شانرا در همکاری با یکدیگر انکشاف دهند. حل و فصل مشکل مرزی میان دو کشور نه تنها به تقویت دموکراسی در هر دو دولت کمک خواهد نمود بلکه دست رسی پاکستان به آسیای میانه و دست رسی افغانستان به بحر را آسان خواهد ساخت. درین صورت تنش های قومی داخلی کاهش یافته و وحدت ملی در هر دو کشور تقویت خواهد یافت. هر چند برای دسیابی به این اهداف دگرگونی های دشواری در هر دو کشور نیاز دارد. زیرا واژگون سازی خصومت های که درشصت  سال گذشته در  روابط دو کشور حاکم بودند، به یک تضمین با اعتبار بین المللی نیز نیاز دارد.
توافق   پیرامون نظام مرزی بر اساس معیار های سده بیست و یکم نقطه پایان به نظام مرزبندی های سده نزدهم  در مناطق قبایلی  می گذارد. از یازدهم سپتمبر بدین طرف پاکستان با ارسال 80000 هزار سرباز در مناطق کوهستانی عملاً به خود مختاری مناطق قبایلی نقطه پایان گذاشته است، اما این عملیات های نظامی با خود اصلاحات سیاسی و اقتصادی را هرگز بهمراه نداشته است.
آوردن ثبات در مناطق مرزی مستلزم همگرایی سیاسی قبایل آزاد به پاکستان است.تقریباً تمام احزاب سیاسی پاکستان اصرار به یک سلسله اصلاحات در منطقه می نمایند. مطابق به قانون 2002 تمام احزاب سیاسی حق دارند که درقبایل آزاد فعالیت های سیاسی نموده بر ضد تبلیغات سازمانهای افراطی، اشتراک کنند. این احزاب فرصت را برای اعضای قبایل بخاطر تبلیغ حقوق شان در نهاد های ملی فراهم خواهد ساخت.

حزب ملی عوامی یکی طرفداران راستین اصلاحات در مناطق قبایل آزاد است. این حزب خواستار بازنگری در سیستم اداری و قضایی این منطقه است. این سازمان  طرفدار شامل شدن نمایندگی مناطق قبایل آزاد(FATA) در ساختار قوه مقننه صوبه سرحد(NWFP ایالت سرحد شمال غربی) می باشد. حزب عوامی ملی پاقشاری می نمایند که در سالهای 1960 و 1970 در اسامبله پاکستان غربی متحد نمایندگی داشتند. در چند دهه گذشته بسیاری اعضای قبایلی در مناطق مسکونی شان صاحب زمین های زراعتی و تجارت شدند. آنها همچنان از خدمات درمانی و آموزش و پرورش در مراکز شهری صوبه سرحد برخور دار شدند( گزارش حزب عوامی ملی 20066).
قوانین جرایم  سرحدی(Frontier Crimes Regulations ) از زمان انتشار آن توسط لارد کورزون    Lord Curzon      در سال 1901 بدون تغیر باقی مانده است. در حال حاضر کمیته های حقوق بشر و روشنفکران قبایلی خواستار بازنگری آن هستند.
حزب ملی عوامی  اهداف ذیل را برای مناطق قبایل آزاد پیشنهاد می کند:
1.تطابق قوانین این مناطق بر اساس معیار های جهانی حقوق بشر؛
2.انتقال تمام صلاحیت های  قوه مقننه و اداری از رئیس جمهور به ایجینسی های قبایل آزاد یا FATA؛
3. گسترش صلاحیت های دادگاه عالی حوزه قوه قضایه به FATAو جدایی قضایی منطقوی از قوه اجرائیه؛
4. لغو مجازات دسته جمعی و مسئولیت های منطقوی؛
5.گسترش آزادی های سیاسی و مدنی درقبایل آزاد؛
6.تطبیق خلع سلاح عمومی وبرنامه بسیج زدایی کامل در منطقه.
هیچ برنامه اصلاحی بدون متمم استراتیژی توسعه اقتصادی به موفقیت نخواهد انجامید. تقویت باز سازی در افغانستان با تطبیق بازسازی مشابه در مناطق قبایل آزاد یک امر حیاتیست. وصل کردن بازسازی افغانستان با قبایل آزاد و ایجاد فرصت های خاص در اطراف خط دیورند، نخستین گام درین راستا خواهد بود.
افغانستان بیش از هر وقت دیگر دوستان وحامیان زیاد دارد. یک  اندیشه بگونه محرمانه در میان افغانها در حال انکشاف است که حالا زمان حل وفصل مشکل خط دیورند فرا رسیده است. اما صرف رهبری سیاسی این کشور می تواند این مفکوره های محرمانه را در سطح رسمی کشیده ، تشویق و پیشنهاد به عموم مردم نماید.حکومت کرزی باید از شرایط کنونی استفاده نموده حل بحران میان افغانستان و پاکستان راکه بسیار زیاد زیان به هر دو کشور رسانیده است به گفتمان ملی و همگانی تبدیل نماید. افغانستان باید از خود اراده نیک در رابطه به حل معضله خط دیورند با پاکستان نشان داده و سازش تاریخی انجام دهد.
پایان



Advertise your business here. Click to contact us.
تنها کاربران عضو شده می توانند نظر ارسال کنند!

!joomlacomment 4.0 Copyright (C) 2009 Compojoom.com . All rights reserved."

 

تـاریخ مطبـوعـات جلد سوم

..
جلد ســوم
تاریخ مطبوعات افغانستان

تاریخ مطبوعات افغانستان

تاریخ مطبوعات افغانستان؛
شامل "نشرات برونمرزی کشور"

مؤلف: پروفیسور رسول رهین
..

دوستان عزیز!

اینک جلد سوم تاریخ مطبوعات افغانستان؛ شامل "نشرات برونمرزی کشور" تازه به زیور چاپ آراسته گردیده است.

علاقمندان میتوانند با تماس به مؤلف ویا ناشر کتاب به محتوای غنی کتاب آشنایی پیداکنند. برای آشنایی بیشتر مشخصات کتاب را در ذیل مطالعه بفرمائید.

جلد سوم

"تــاریخ مطبــوعــات افغــانســتان"
(نشرات
برونمرزی)

مشخصات کتاب:

عنوان: تاریخ مطبوعات افغانستان؛

(نشرات برونمرزی افغانستان)

(1357 – 1390)

مؤلف: پروفیسور رسول رهین

محل نشر: استوکهولم، سویدن

ناشر: شورای فرهنگی افغانستان

تاریخ نشر: مارچ 2017 (حمل 1396)

مصحح: عارف دانش

صفحه آرا : ضیاء رهین

طرح روی جلد: پوهنیار جاهد مشتاق

تیراژ: 1000 نسخه

آدرس ناشر:

Prof. Abdul Rasul Rahin

12751 Skärholmen, Sweden

Tel. 0046 8 740 63 65

Mob. 0046 73 924 09 07

E-Mail: rahin@khawaran.com

Website: www.khawaran.com

شماره ثبت: ISBN:978-91-978820-3-3

**************************

حرفهای مؤلف

دوستان عزیز:

خوشحالم، اینک حسب وعده یی که به ژورنالیستان عزیز داده بودم، توفیق یافتم جلد سوم تاریخ مطبوعات افغانستان را که محتوی نشریه های برونمرزی افغانستان میباشد، پس از سعی و تلاش دامنه داری در خارج میهن تکمیل کرده به اختیار شما دوست داران مطبوعات برونمرزی افغانستان میگذارم.

هرچند تکمیل این پروژه در برونمرزی کار آسان و ساده نبود؛ ولی با همکاری دوستان و علاقمندان دسپلین ژورنالیزم و تماسهای مداوم با ژورنالیستان پرکار خارج کشور امکان آن برایم میسر گردید تا انجام این کار مهم و با ارزش را به حقیقت مبدل نمایم. برای ایفای این کارپر ارزش تلاش کردم به ادامه شیوه کاری جلد اول و دوم تاریخ مطبوعات افغانستان مقدمه پر محتوایی در باره آغاز نشرات فارسی دری در جهان، خراسان شرقی یا افغانستان کنونی، چگونگی رشد نشرات برونمرزی افغانستان در دهه های اخیر معلومات جامع در اختیار شما علاقمندان فرهنگ غنی خراسانی بگذارم.

با آنکه دسترسی به مطبوعات این دوره هاکه در سراسر کشورهای جهان پراگنده میباشند، مشکل است وبا تمام تلاشها بازهم این امکان رابه من نداد تا به همه آنها دسترسی پیداکنم؛ ونیز اکثر این نشریه ها پس از انتشار یک یا دو شماره متوقف گردیده بودند که اینهم میتوانست بر دشواری جمع آوری و توضیح محتوایی آنها تأثیر منفی گذارد. چاپ یک نشریه به عین نام و عنوان در چند شهر و چندکشور جهان از مشکلات دیگری بود که توانست در تفکیک و شناسایی نشریه هامشکل ایجاد نماید، نشرنامنظم و غیر مسلکی نشریه ها که اکثر شان فاقد تاریخ نشر، معلومات در باره ماهنامه و جریده بودن ویا روزنامه بودن آنها فکت دیگری است که کار مارا به کندی سوق کرده، حتی مؤفق نشدیم شهرت مکمل یکتعداد نشریه ها را که بایست مکمل معرفی میشد بدست بیآوریم. و لی نگارنده که در تصمیم خود عزم راسخ داشتم سعی کردم با استفاده از محتوای نشریه هایی که بدسترسم قرارداشتند و نیز آثار چاپ شده سایر محققان و ژورنالیستان داخلی و خارجی بر مشکلات غلبه کرده در تکمیل این پروژه ارزشمـند ساعی بمانم. اینکه گفته اند تصمیم نصف مؤفقیت است، بکار خود ادامه داده تقریباً بیشترین و حتی کاملترین مجموعه نشــــریه های چاپی برونمرزی را که تعداد مجموعی آنها به بیش از 900 نشریه میرسد جمع و باختیار دوستداران مطبوعات برونمرزی کشور بگذارم.

ازدوستان و علاقمندان، بخصوص از ژورنالیستان سخت کوش کشور توقع دارم، در صورتیکه اشتباهی و یا اصلاحی در باره تاریخ ها وسایر معلومات داده شده درکتاب نزد شان ظاهر گردد، صمیمانه و دوستانه مرا در جریان گذارند تا در چاپهای بعدی مطابق بمیل و آرزوهای شان کتاب جامع در اختیارشان بگذاریم.

در مورد ژانرکتاب که یکی دیگر از مهمترین ژانر های مطبوعاتی بشمار میرود بخاطر وسیع بودن انتشار کتاب در برونمرزی نتوانستیم درین مجموعه کاری انجام بدهیم. سعی خواهم کرد تا در جلد جداگانه آثار چاپی این دوره ها را نیزبچاپ رسانم.

مطلب مهم دیگری که میخواهم از آن آگاهی دهم اینست که بنابر نداشتن حروف مشخص الفبای پشتـــو در کمپیوتر کاری ام، نتوانستم واژه های .پشتو را به حروف خاص پشتو تائپ کنم. هرچند معادل فارسی دری آنها را آورده ام ولی کافی نیست و در خواندن واژه های پشتو یک اندازه دقت بیشتر ضروری میباشد. ازین بابت شرمنده ام و ازدوستان خود عذر میخواهم.

قابل یاد آوری میدانم که بدسترس قرار دادن سهل و آسان این مجموعه، ایجاب میکرد تاعموم نشریه های هر دوره را پس از دسته بندی به روزنامه، جریده، ماهنامه، دوماهنامه، فصلنامه و...، به ترتیب تاریخی، تنظیم نموده، سپس یک تعداد نشرات این دوره ها راکه به سبب ناقص بودن فنی نشرآنها در گروپ های بالا نمی گنجیدند زیر نام نشریه ها معرفی کنم. البته یک تعداد گاهنامه ها نیز در اخیر هر دوره به ترتیب تاریخی آورده شده است.

امیدوارم پس از چاپ جلد سوم بتوانم بالای ژانر کتاب های برونمرزی کارکرده، جلد چهارم این مجموعه را که محتوی آثار چاپی این دوره ها میباشد، هرچه زودتر بچاپ رسانم. در اینجا یک مطلب را میخواهم به علاقمندان در میان گذارم؛ آن اینکه، چون همه فصلهای کتاب حاضر، درفصلنامه آریانای برونمرزی بخـاطر گرفتن نظرات علاقمندان محترم بچاپ رسیده است و دوستان نظریات نیک خود را بوقت و زمانش ارسال داشته اند؛ کوشیده ام در نسخــــه آخری و چــــــاپ نهایی "زیر نویسها".را از آخر هر بخش به آخر فصلها با شماره های جدید تسلسل بدهم. مطلب اینست که ممکن در تنظیم شماره ها درداخـــــل متن ویاهم در"زیـــــر نویسها" که در آخر هر فصل برده شده است، یگان پـــــس و پیشی هایی در شمــــاره ها رخ داده باشد. اگر چنین شده باشـــــد، نگارنده را عفو کرده، مطلوب خـــــــودرا یک شماره پیشتر ویا بعدتر جستجو نمایند.

چیزیکه نگارنده در باره محتوای کتاب علاوه میکنم اینست که این کتاب در پهلوی اینکه یک اثر جامــع و خیلی غنی در بـــــاره تاریخ مطبوعات افغانستان میباشد، در حقیقت تاریخ تحول فرهنگی افغانستان را نیز ارائه می نماید. درین کتاب بادست باز تلاش گردیده تا از مؤسسات فـــرهنگی و ریشـــــه های فــــــرهنگ ستــــــیزی و دورنما های تحـولات فرهنگی افغانستان گرمجوشانه بحث شود. پس خوانندگان محترم باین کتاب نه تنها بحیث تــــاریخ مطبوعات افغانستان عطف تــــــوجه داشته باشــــند، بلکه بحیث تاریخ فــــرهنگی افغانستان نیز بنگرنــــد که میتواند رهنمــــا و راه گشـــای خوبی بــــرای کسانی باشــــد که در آینده بخــــواهند تاریخ تحـــــول فــرهنگی افغانستان را تألیف نمایند.

باید بگویم که در تألیف این کتاب دوستان، مؤرخان و ژورنالیستان باتجربه فراوانی با من همکاری کرده اند. جناب نجم کاویانی که همکار دایمی و همیشگی آریانای برونمرزی هستند، مواد معتبری در باره روزنامه بخاری شریف چاپ کردند که حتی بعضی قسمتهای مقاله های شان مستقیماً درین کتاب گنجانیده شده است. در بخش فرهـــــنگی ازیادداشتـــــهای جناب حمزه واعظی استفاده کرده ام که بی شک بر غنای این اثـر تأثیر عمیق داشتـه است. جناب محترم عـارف دانش همکار این نشـــــریه و مشـــــوق چاپ این کتاب، آخرین پروف خوانی این گنجینه فرهنگی و ژورنالیستی را صمیمانه انجام داده اند که نظر باثواب شان شامل حال این کتاب میباشد.

این مجموعه به هیچ صورت تکمیل نیست که از حقدار اولی و اصلی آن جناب پروفیسور حبیب الرحمن هاله سپاس فراوان نه نمائیم. جناب هاله که در آغازکار آمر دیپارتمنت مطبوعات دانشکده ژورنالیزم، دانشگاه کابل بودند، اولین سنگ بنای این مجموعه را مشوره دادند و مرا برآن داشتند تا همچو اثری را طراحی کنم. ایشان با حسن نیت لکچر نوتهارا میخواندند و ازگرد آورده های هفته وار من لذت میبردند. .

یکباردیگرخودرا مکلف میدانم از همکاریهای دوستانم پروفیسور حبیب الرحمن هاله، نجم کاویانی و همکار صمیمی و همیشگی نشریه آریانای برونمرزی جناب پروفیسور شاه علی اکبر شهرستانی و استاد تازه کار، جوان و پرتلاش دانشگاه البیرونی جاهد مشتاق که در جمع آوری اسناد و مدارک معتبر ژورنالیستی مرا یاری رسانیده اند سپاس فراوان کنم.

از سایر دوستانیکه درین راه با من همراهی کرده اند سپاس فراوان دارم، امیدوارم که در نشر و چاپ سایر مجموعه هایم نیز این دوستان با من باشند و بتوانیم باهم و کمک یک دیگر آثار ماندگار دیگری نیز به جامعه افغانستانی خود تقدیم بداریم. دوستان شاد و همیشه باشند.

درود

پروفیسور رسول رهین

استوکهولم، سویدن

حمل 2017

TOLO TV LIVE

SHAFI AYAR - 333

رد پـــای فـــرعــــون

...
رد پـــای فـــرعــــون
افســانــهء در پنــاه حقیــقت

افسانه ی در پناه حقیقت
نویسنده: احمد بهارچوپان
ویراستار: آثار الحق حکیمی

برای دانلود این کتاب ارزشمند
بروی پوشه آن اشاره نمائید!

.....

تـاجیــکان در گــذرگــاه تــاریخ

پروفیســور رســـول رهیــن
پروفیســور رســـول رهیــن
مجمــــوعه مقـــالات پیــرامــون
تاجیــــکان درگـــذرگــــاه تــاریــــخ

مقـــــاله نخست
خـــاســـتگاه واژه تاجیــــک

مقــــــــاله دوم
تاجیــــکان پـــار دریـــا

مقــــاله ســـوم
تاجیـــکان خُــراســـان باختــری یـا
(افغـــــانســــتان کنـــــونی)

مقـــاله چهــارم
تاجیکــــان باختـــری یـا
(افغــانســـتان کنـــونی)

مقـــاله پنجـــم
ظهــور باغبــان بچـهء تاجیــک تبــار:
(شـــاه حبیب الله کلــــکانی)

مقــــاله ششــم
حکومت خـودکـــامه محمـد نـادر و
قتـل عـام تاجیـکان کـابل وشمالی

مقــــاله هفتـم
قتــل عــام تاجیکـــان، اوزبکـــان و
تـــرکمنهـــای قطغـــن و بدخشـــان

مقــــاله هشــتم
عملــکرد غیــر انســانی
محمــد هاشــم صـــدراعظـــم
در مقــابل
تاجیکـان و هـزاره هــای افغـانسـتان

مقــــاله نهــــــم
وضــع تاجیــکان در دوره دمــوکــراسی
قُـــلابی شـــاه محمـــــود خــان

مقـــــاله دهـــــــم
وضـــع تاجیکـــان در دوره صــــدارت و
جمهـــوریت اســتبدادی محمــدداؤد

مقـــاله یازدهــــم
وضع تاجیکـــان در
جمهـــوری دمو کراتیک
تره کــــــی و حفیــــــــظ الله امیـــن

مقـــاله دوازدهـــم
وضـــع تاجیکـــان در دوره
زمــامــداری ببــرک کــــــارمــل

مقــاله سیزدهـــم
وضــع تاجیکــان در دوره
زمــامــداری داکتــر نجیب

...

...

تاجيکـــان در قـــرن بيســتم

 

متـــن کــامـــل کتـــاب
متـــن کــامـــل کتـــاب
تاجيکــــان در قــــرن بيســـــتم
بـــرای دانلـــود


تـــن کــامـــل کتـــاب

تاجيکــــان در قــــرن بيســـــتم

سـرگذشت زبـان فـارسی دری


سـرگذشت زبـان فـارسی دری 

ســرگـــذشت
زبـــان فـــارسـی دری

ایســـتگاه خبــری "یکصــــدا"


یکصـــدا
ایســــتگاه خبـــری یکصـــــدا

.

پـــــارســـــی

تعداد آنلاین

سایت پذیرای 68 مهمان آنلاین

ازهمیـن قـلم درخـــاوران


Notice: Undefined variable: list in /var/www/vhosts/khawaran.com/httpdocs/templates/mini-website-builder/html/pagination.php on line 150 Notice: Undefined variable: html in /var/www/vhosts/khawaran.com/httpdocs/templates/mini-website-builder/html/pagination.php on line 150 Notice: Undefined variable: list in /var/www/vhosts/khawaran.com/httpdocs/templates/mini-website-builder/html/pagination.php on line 151 قدرت گرفته از Soltia!. XHTML and CSS.