معــرفی شــعرا و نویســندگان مبــارز و رســالتمند کشــور (2) | شخصیت هــــای مـــلی، ادبـــی و تــاریخـــی KHAWARAN.COM خاوران

نشریهء سیاسی، فرهنگی، تاریخی و اجتماعی افغانستان

معــرفی شــعرا و نویســندگان مبــارز و رســالتمند کشــور (2)

کی کیست - شخصیت هــــای مـــلی، ادبـــی و تــاریخـــی

نوشته شده توسط مهندس شاه امیر فروغ

سه شنبه ، 2 آذر 1389 ، 23:04

بحث دوم: پیـــکانی رهــا شـده از چــلۀ فـــریاد
در بحث نخست گفتیم: بودند شاعـران و نویسندگانِ متعهـدی که در شرایط نابسامان کشور و در نبودِ هـر گونه آزادی سیاسی و فرهنگی، باز هم در راهِ آرمان ها و عقاید شان که همانا دموکراسی، تأمین عدالت و وحـدتِ ملی میباشد، تا آخـرین لحظۀ حیات، همچنـان ثابت قـدم ماندند و حتا از مـرگ هـم نهراسیدند، آنگاه به معرفی چهرۀ ماندگاری پرداختیم بنام (کریم نزیهی) که در اشعارش «جلوه» تخلص میکرد.

اینک در دومین بحث از این سلسله مباحث، به معرفی یکی دیگر از ستاره های پُر فروغ آسمان فرهنگ و ادب کشور می پردازیم که در راهِ آزادی، آزادگی و مـردم سالاری چنان چون شقایق عاشقانه در خون خویش غلطید و پرپر شد اما هرگز تسلیم دیو سیرتان و دد منشانِ تاریخ نگردید.

قبل از اینکه به معرفی این پرستوی خونین بال بهارستانِ شعر و ادب بپردازیم، سری می زنیم به صفحۀ 721 جلد اول کتاب گران سنگِ افغانستان درمسیرتاریخ تا شعـری را که توسط این شاعـر آزادی خواه و استقـلال طلب در گیـرودار جنگ جهانی اول زیر عنـوان « نعـره » سروده شده، مـروری دوباره داشته باشیم.

ای ملت! از برای خدا زود تر شوید

از شر مکر و حیلۀ دشمن خبر شوید

تا از صدای صاعقه اش گنگ و کر شوید

وانگه چو رعد نعره زنان دربدر شوید

مانند برق جلوه کنان در نظر شوید

از یکطرف نهنگ و ز دیگر طرف پلنگ

هر دو به خون ما، دهن خویش کرده رنگ

اکنون که گشته اند بخود مبتلا ز جنگ

جهدی کنید، بهر چه هست این همه درنگ ؟

در حفظ راه حق، همه تیغ و سپر شوید

این وقتِ فرصت است، نه هنگام جشن و سور

هر کس که فوت میکندش، می شود کفور

پس در همین خلال و چنین حال و این فتور

تیزی و سعی و همت تان اینقدر ضرور

تا از برای چشم عدو، نیشتر شوید

امروز در تمامی عالم چه شور و شر

برپا و ما نشسته از آن جمله بی خبر

نی فکر سود، نی سر سودای مان بسر

افسوس بر فلاکت حال چنین بشر

باید زشرم، آب ز پا تا به سر شوید

الله عالِم است که این خصم بد سرشت

این حَب خویش چسان کرده است کشت

تا هیچ فرق کرده نیاید ز خوب و زشت

نقشی چنین بساط ببایست درنوشت

ترسم خدا نخواسته زیر و زبر شوید

خصم بزرگ خویش شناسید انگریز

زان پس عدوی دیگر تان است روس نیز

در این زمانه، عهد نیرزد به یک پشیز

دارید ملت و وطن خویشتن عزیز

با اتحاد، جمله چو شیر و شکر شوید

حاضر کنید اسلحه، کوبید طبل و کوس

آرید رو به جنگ، چو عثمانی و پروس

تا حلق انگریز فشارید و نای روس

در جاغر تفنگ گذارید کارتوس

چون شیر راست سوی مخالف بدر شوید

باری به سَیر سوزن ساعت نظر بدوز

در لمحه ها و لحظه و ساعت گذشت روز

همواره در تلف گذرد عمر ما چو یوز

افتاده و ز بهر چه استاده گی هنوز

چیزی شوید یا کم و یا بیشتر شوید

ای غافل از زمانه و شاغل به لهو و گلف « 1 »

با دشمن خبیث کسی کرده است حلف ؟

خود فکر کن عدو نکند چون ز عهد خلف ؟

باید گریست بر سر این احمقی و جلف

تا چند برای دیدن حق، کور و کر شوید ؟

زینسان که در کلاه و فراکوت و بوت نو

از رشک می برید یکی از دگر گرو

ترسید ز انگریز چو اطفال از بَبَو

تا کی پس از دریژ نگویید زیر زو

یکبار لازم است به عزم سفر شوید

این کرچ راست در کمر و جیغه در کلاه

بس وضع خوب و فیشن روز است واه واه

اما چه عیب روشن و بی همتیست آه

کاین هر دو محض بهر نمایش شود نگاه

باید برین حمیت خود نوحه گر شوید

از حال پر تأسف این ملت نجیب

خواهم بیان کنم بحضور تو ای ادیب

تا کی که بشنوی یاالله و یا نصیب

زین داستان نغز چنین قصۀ عجیب

بهر شنیدن سخنم گوش اگر شوید

کردند خاینانِ جفا کیشِ بی فروغ

آقایی زمانه همه بهر خود قروغ

جهل و نفاق و بیخبری، غفلت و دروغ

انداخته به گردن ما حلقه همچو یوغ

گویند در اطاعت ما، گاو و خر شوید

گر مستبدی ز روی جهالت عتاب کرد

یا غیر حق، کدام کسی را عذاب کرد

یا بهر نفع خویش، جهانی خراب کرد

ناچارش عقل عالم وآدم خطاب کرد

تا کی به کشف حال چنین خیره سر شوید

هرجا که جاهلیست پر از جهل و ابلهی

تفتیش در معارف ما میکند زهی!

چشمش پر از حرام، دلی از خِرَد تهی

پس ای برادران! چو چنین است گمرهی

بهر خدا ز حال وطن باخبر شوید

بر نقد و جنسِ مالی ما خاینان امین

در مجلس سیاسی ما جاهلان سکین

نی فکر و هوش و قلب، نه وجدان و عقل و دین

تا بهر انتباه صدایی کشد چنین

کای غافلان! ز خواب تنعم بدر شوید

هر یک نشسته است به زین آنچنان تلک

کش نیست غم ز ملت و پرواش از ملک

با صد غرور و کبر همی تازد اسب دک

کس نیست تا به سینۀ ایشان کند شلک

خوب ای خران چرید که تا چاغ تر شوید

هر لحظه چون خیالِ چنین حال غم فزا

آید به سر، ز جوش شود فرق من جدا

دایم به آه و ناله و افغان کنم نگاه

اندر هجوم اشک، همی گویم این دعا:

کای ظالمان! خاک به سر، دربدر شوید

« 1 » امیـر حبیب الله خان بازی گلـف را دوست داشت و همیشه در چمن حضوری به این بازی مشغول بود، شاعر این بند و چند بند دیگر این شعـر را خطاب به این امیر سروده است.

شاد روان میرغلام محمد غبـار درهمین صفحه سرایندۀ شعر « نعره » این پیکانِ رهـا شده از چلۀ فـریاد را چنین معـرفی می کند: او جوانی بود چهارشانه با چشمانی سیاه، صدایی نافـذ، مویی مجعـد، قـامتی متـوسط و رنگی گندمگون. این جوان در عین جدیت ظریف بود و حساس، به زبان هـای عـربی، اردو و انگلیسی آشنایی داشت و به زبانِ وزین پارسی شعر می گفت و اثر خلـق می کـرد. با آنکه تحصیلاتش در دبیـرستان حبیبیۀ کابل بالاتر از درجۀ رشدیه نبود، آثار منظـوم و منثور ادبی، سیاسی و اجتماعی او ارزشمنـد است و در خـور تحسین. این آثار از جمله (« رسالۀ بیوگرافی رجال عمـدۀ اداری عصر » و « فــرهنگ بزرگ لغـات پشتو به پارسی ») که همـه نسخ خطـی بودند، از دست رفته است مگـر اندک آثاری از این دست.

با اطلاعـات ارایه شده در بالا و از همه مهم تر بازنویسی شعـر معـروف (نعـره)، پـُر واضح است که بزرگان همه او را می شناسند و میدانند که او کسی نیست جز شهید عبدالرحمن خان لـودی که جان عزیز و ارزشمندش را در راه مبارزه علیه ظلم و جنایت، فدا کرد.

آری او کسی نیست جز شهید عبدالرحمن لـودی که سرکوبی، حبس و اعـدام مشروطه خواهان به واسطۀ حکومت وقت در سال 1909 میلادی، او را همچون دیگـر روشنفکـران جهـت مبارزه علیه ظلـم و فساد مصمم تر کرد. او در سال 1918 میلادی یعنی نُه سال بعـد از خاموشی نخستین شعله های جنبش عملی دموکراسی، در حالیکه بیست و پنج سال بیشتر نداشت اقدام به تیر اندازی بسوی امیرحبیب الله خان نمود ولی شـاه از این حادثه جان سالـم بدر بُـرد و عبـدالـرحمن لـودی این جـوان مبارز و آتشین مـزاج با طوقِ آهنین و زنجیر و زولانه روانۀ زندان ارگ شد.

شهید عبـدالـرحمن لـودی در سال 1919 میـلادی با روی کار آمـدن حکومت انقلابی شاه امان الله خان از زندان آزاد و به جـرگۀ کارمندان دولت پیوست. در دورۀ حکـومت نُه ماهۀ حبیب الله خان کلکانی مجـدداً راهـی زندان شد ولی این حبس به درازا نکشید و حبیب الله خان کلکانی حکـم آزادی این جـوانِ مبارز را صادر کرد.

شهید عبدالرحمن لـودی در شانزدهـم اکتوبر سال 1929 میلادی، درست شبی که روزش نادر شاه اعلام سلطنت نموده بود، در کنار زنده یاد غبـار، غلام محی الدین خان آرتی، تاج محمد خان پغمانی و فیض محمـد خان باروت ساز در جلسه یی که در منـزل شاد روان غبـار واقـع در دروازۀ لاهوری کابل تشکیل شد، شرکت داشت. در این جلسه راه های مبارزه علیه حکومت غیرقانونی نادر شاه مورد بررسی قرار گرفت و حاضرین درجلسه با اکثریت آرا آغاز مبارزۀ مخفی علیه دولت جدید را تصویب و توافق نمودند که مبارزۀ علنی به بعد موکول و راهکار آن با برملا شدن چهرۀ واقعی دولتِ مزدور به مـردم، مشخص و معیین گردد.

نادر شاه که روشنفکـران بویژه طبقۀ جـوانِ کشور را بزرگتـرین سدِ راهِ برنامه هـای غیـر انسانی خویش بشمار می آورد، خیلی زود تابِ تحمـل را در مقابل افشا گری های آنان از دست داد و چهـرۀ واقعی اش را به نمایش گذاشت. این شاهِ خشمگین نخستین ضربۀ شیطانی خویش را زمانی برفـرق جمعیـت جـوانان کشور فرود آورد که هنوز نه ماه از آغاز سلطنتش نمی گذشت.

اولین قربانی این جنایاتِ مداوم و ناجوانمردانه، شهیـد عبدالـرحمن لـودی می باشد که در آن هنگام رییس بلـدیـه (شهـردار) کابـل بود. شاهِ کینه جـو به بهانه یی شهیـد لـودی را به کاخ دلگشا احضار نمـود و به مجرد رسیدنش نظامیان داخل کاخ به دستور نادر شاه در پای برج ساعت او را به گلوله بستند و پیکر بی جان و خونین او را روی الاغی نزد همسرش فرستادند.

شهیـد عبدالـرحمن لـودی متولد سال 1272 خورشیدی (1893 میـلادی) میباشد. این استعـداد درخشان جامعۀ فرهنگی کشور در ماه اسد « مـرداد ماه » سال 1309 خورشیدی (1930 میـلادی) در سن سی وهفت سالگی طوریکه در بالا به آن اشاره رفت به دست دژخیمان نادر شاه به شهـادت رسید و جنازۀ این جـوان مبارز و آزادی خواه، بدون هـرگونه نام ونشانی توسط خانوادۀ داغـدیده اش در گـورستان شهـدای صالحین کابل به خاک سپرده شد.

روحش شاد

با عرض ادب
مهندس شاه امیر فروغ