Khawaran.com نشریهء سیاسی، فرهنگی، تاریخی و اجتماعی افغانستان

حکیــم ابوالفتــح عمــربــن ابراهیــم خیــام نیشــابوری یا خیمــه‌نشین ِ پروینــگاه خِــرد خــراســان‌زمیـــن (بخش اول و دوم) PDF پرینت ایمیل
ادبیـــــات - نثــــری
نوشته شده توسط سلیمان راوش   
شنبه ، 21 اسفند 1389 ، 15:28

حکیــم ابوالفتــح عمــربــن ابراهیــم خیــام نیشــابوری یا خیمــه‌نشین ِ پروینــگاه خِــرد خــراســان‌زمیـــن (بخش اول)به پیشـــواز نــوروز ١٣٩٠ خورشـــیدی
اگر از پنجره‌ی دودی سرزمین سرمازده‌ی امروزین ما در قرن بیست‌ویکم میلادی، به گستره‌ی خورشیدستان اندیشه و ادبیات اواخر قرن پنجم خورشیدی بنگریم، چشمان ما به قامت نورینه‌یی خیره سلیمان راوشمی‌ماند که از سده‌ها بدین‌سو، خیمه‌نشین ِ پروین‌گاه خِرد خُراسان‌زمین است و جان‌ها را از پیاله‌ی هستی، شراب نور می‌بخشد.
اما دریغ و درد که بیشتر پژوهشگران کشورهای جهان درباره‌ی خیام نوشته‌اند و تحقیق به‌عمل آورده‌اند، اما مدعیان ادب و پژوهش سرزمین خراسان (افغانستان امروزی) از قرن‌هاست که در باره این خیمه‌نشین پروین‌گاه خرد خراسان‌زمین سکوت مصلحت‌اندیشانه و شرمگیانه‌یی نموده‌اند ـ به غیر چند عزیز مانند شادروان اسدالله آسمایی، یعقوب یسنا و خالد نویسا و یکی دو کس دیگر که بسیار کوتاه نوشته‌اند.

در حالی که این ابرمرد همه زمانه‌ها از خراسان بوده، زادگاه و آرامگاهش در نیشابور یکی از شهرهای مهم خراسان واقع گردیده و بیشتر هم در بلخ که آن روزگار یکی از مراکز علمی خراسان بود با علماء و فضلاء دید و بازدیدهایی داشته است.

بدین‌گونه یکی از ستیغ‌های فروغین اندیشه‌ی فلسفی کارگاه شعر، در اواخر سده پنجم و اوایل سده‌ی ششم، حکیم ابوالفتح عمربن ابراهیم خیام نیشابوری خراسانی می‌باشد که زراندوده‌ترین آویزه‌‎های خِرد را به انگشتری هستی شعر نگین زده است.

در پهنه وسیع خِردآفرینی این دوران نمی‌توان از وجود پرتگاه‌های ژرف ابتذال‌اندیشی آن روزگار نیز انکار نمود. پرتگاه‌هایی که اکثراً از سوی گدایان سودپرست زرخواه، مقام و منزلت‌جوی عرصه‌ی فرهنگ و ادب که در بارگاه خلفا و امراء حفر گردیده بود و آنها با خِفتی و خِرفتی در آن گودال تغذیه می‌شدند و سرنوشت دانش‌مردان و خِردگرایی آن روزگار را از آن منجلاب بر بالای دار رقم می‌زدند، و فتوای قتل ایشان را بر چهارسوهای شهرها می‌آویختند.

روزگاران خیام نیشابوری خراسانی، بدون شک روزگار همانند امروز و امروزیان است. امروز اگر بر تارک ذهن (تفکر) و قلب (خواست و هستی) جامعه، قطاع‌الطریقان صحرای جهل مشت می‌کوبند تا سرها را بشکنند و هستی خِرد را نیست و نابود سازند، روزگاران خیام نیز چنین بوده است و می‌توان گفت که امروزه میراث شوم و سخیف همان مرداب‌نشینان دیروز است.

از همین نگاه است که امروز اندیشه و فلسفه‌ی خیام در جامعه‌ی ما ناشناخته باقی مانده و ادیب و ادبیات ما از این ابرمرد خِرد لب به سخن نگشوده و نمی‌گشایند.

در روزگار خیام جدال‌های گسترده‌یی میان شیعه و سنی، اشعری و معتزلی و کلامیان آتشین بود و اکثراً خِردگرایان بودند که در تنور این جدال‌ها می‌سوختند و به دستور مفتیان دین به خاکستر مبدل می‌شدند.

از جانب دیگر و از نظر سیاسی سقوط دولت آل بویه، قیام دولت سلجوقیان، جنگ‌های صلیبی و تشدید گسترش تفکر باطنیه (قرمطیان) در وجود برخی از عناصر فاطمی مصر اوضاع و احوال را چنان دگرگونه کرده بود که در بازار مکاره آن دوران، تشخیص زر از مس امکان‌پذیر نبود؛ زیرا زرشناسان و آراستگان گوهر حق و حقیقت را به کفر می‌گرفتند و به اتهام تقلب و بدعت به دار می‌زدند تا متاع مسین خویش را به جای زر با خاطری آسوده به فروش برسانند.

دوران پردرخشش سامانیان بلخی گذشته بود و صدای تازیانه تعصبات غزنویان برای منکوب کردن جامعه همچنان به گوش می‌رسید.

من در این نبشته قصد ندارم روی اوضاع سیاسی آن روزگار مکث نمایم؛ زیرا این فرض را در کل هر چهار جلد «کتاب نام و ننگ» انجام داده‌ام.

اینجا تنها این را می‌خواهم بنویسم که در هرگونه شرایطی اگر باران خون از ابر استبداد می‌بارید و نهرهای خون جاری می‌نمودند و یا شیخ و شاه و شحنه انگشت در جهان می‌کردند تا خردمندی یابند که بکشند، راهیان آزادی و آزادگی را هراسان نمی‌کرد و در برابر هر توفانی چون کوه می‌ایستادند، پروایی نداشتند که با گفتن حقیقت به دار آویخته می‌شوند و یا در آتش خشم استبداد سوزانده.

خیام نیز یکی از همین سرکشان مدافع حقیقت در آوردگاه خِرد با جهل بود. خیام در نیشابور به دنیا آمده و در همانجا جهان را پدرود گفت. نیشابور، مرو، بلخ، هرات، بخارا و تخار شهرهای یک سرزمین واحد به‌نام خراسان بودند که هر یک در دوره اسلام از مراکز علم و دانش و تجمع خِردگرایان به شمار می‌آمد.

بیشترین فیلسوفان، دانشمندان، شعراء و نویسندگان صاحب اندیشه را در تاریخ در همین شهرها می‌توان سراغ گرفت. خیام نیز بیشترین عمر پربارخویش را درهمین چند شهر به ویژه در بلخ و نیشابور گذرانده است. او شاعر نبود، هرچند که شهرت جهانی او به وسیله‌ی رباعیاتش می‌باشد.

او را در زمان خودش حجت‌الحق لقب دادند و پایگاه دانشی او برتر بود نسبت به جایگاه ادبی وی. این امر از آن جهت بود که خیام بزرگ در زمان حیاتش رباعیاتی را که می‌سروده جز به کسان نزدیک و هم‌اندیش خویش، به دیگران نمی‌خوانده .

از وجود اشعار وی حتا بیهقی و نظامی عروضی که با او از نزدیک دیدار داشتند، یاد نکرده‌اند. شادروان صادق هدایت در زیر عنوان «ترانه‌های خیام می‌نویسد: «گویا ترانه‌های خیام در زمان حیاتش به واسطه‌ی تعصب مردم مخفی بوده و تدوین نشده و تنها بین یک‌دسته از دوستان همرنگ و صمیمی او شهرت داشته یا در حاشیه‌ی جنگ‌ها و کتب اشخاص باذوق به طور قلم‌انداز چند رباعی از او ضبط شده، و پس از مرگش منتشر گردیده است»1

به قول مرتضی راوندی « قدیم ترین مأخذ که در آنها از رباعیات خیام ذکری رفته است، تاریخ‍‌الحکمای شهرزوری و مرصادالعباد نجم‌الدین رازی، و پس از آن جهان‌گشای جوینی و تاریخ گزیده و مونس‌الاحرار را می‌توان نام برد» اما در منابع دیگر «خريده‌القصر» اولين كتابي است از عمادالدین اصفهانی كه در آن از خيام شاعر گفتگو مي‌شود که در سال ٥٧٢ يعني قريب ٥٠ سال بعد از مرگ خيام نوشته شده و مؤلف آن خيام را در زمره‌ی شعراي خراسان نام برده و ترجمه‌ی حال او را آورده است.»

 

بخــــش دوم

در بسیاری از کتب تاریخی از خیام به مثابه‌ ریاضی‌دان و منجم یاد گردیده است. در عرصه‌ی ریاضی پژوهش‌هایش درباره‌ی اصل پنجم اقلیدس، وی را ثبت تاریخ این علم گردانیده ‌است.

در عرصه‌ی ستاره‌شناسی، تدوین گاهشماری خراسان‌زمین در دوره‌ی سلطنت ملک‌شاه سلجوقی می‌باشد. در کار این تقویم ابوالفتح عبدالرحمان منصور خازنی، ابومظفر اسفزاری، ابو عباس لوگری، محمد بن احمد بن احمد معموری زیر نظر خیام شرکت داشتند. تقویم جلالی همان تقویمی است که تا به امروز در سرزمین ما رایج می‌باشد و این تقویم را دقیق‌ترین تقویم به‌شمار می‌آورند.

گفته شده است که تقویم اروپایی که در هر 2500 سال یک روز اشتباه می‌شود در تقویم جلالی در هر 10 هزار سال یک ثانیه تفاوت به وجود می‌آید. رسالات و آثار خیام از این قرار اند:

ـ رساله‌ی فی‌البراهین علی مسائل‌الجبر و المقابله به زبان عربی در باره‌ی معادلات درجه‌ی سوم؛ ـ رساله‌ی فی شرح مااشکل من مصادرات کتاب اقلیدس در مورد خطوط موازی و نظریه‌ی نسبت‌ها؛ ـ رساله‌ی میزان‌الحکمه، راه‌حل جبری مسأله‌ی تعیین مقادیر طلا و نقره را در آمیزه ‌(آلیاژ) معینی به وسیله‌ی وزن‌های مخصوص به‌دست می‌دهد؛

ـ قسطاس‌المستقیم؛ ـ رساله‌ی مسائل‌الحساب‌ـ که این اثر باقی نمانده‌است؛ ـ القول علی اجناس‌التی بالاربعاء‌ـ اثری درباره‌ی موسیقی؛ ـ رساله‌ی کون و تکلیف به عربی درباره حکمت خالق در خلق عالم و حکمت تکلیف که خیام آن را در پاسخ پرسش امام ابونصر محمدبن ابراهیم نسوی در سال ۴۷۳ نوشته‌ است و او یکی از شاگردان پورسینا بوده و در مجموعه جامع‌البدایع باهتمام سید محی‌الدین صبری بسال ۱۲۳۰ و کتاب خیام در هند به اهتمام سلیمان ندوی سال ۱۹۳۳ میلادی چاپ شده‌است؛

ـ رساله‌ی روضةالقلوب در کلیات وجود؛ ـ رساله‌ی ضیاء‌العلی؛ ـ رساله‌ی در صورت و تضاد؛ ـ ترجمه‌ خطبه‌ی ابن سینا؛ ـ رساله‌‌یی در صحت طرق هندسی برای استخراج جذر و کعب؛ ـ رساله‌ی مشکلات ایجاب؛ ـ رساله‌‌یی در طبیعیات؛ ـ رساله‌یی در بیان زیگ ملکشاهی؛ ـ رساله نظام‌الملک در بیان حکومت؛ ـ رساله‌ی لوازم‌الاکمنه. ـ اشعار عربی خیام ـ که در حدود ۱۹ رباعی آن به‌دست آمده‌است؛ ـ نوروزنامه ـ که از این کتاب دو نسخه خطی باقی مانده‌است؛ ـ عیون‌الحکمه؛ ـ رساله‌ی معراجیه؛ ـ رساله در علم کلیات؛ ـ رساله در تحقیق معنی وجود؛

از مجموع آثار خیام برمی‌آید که این مرد بزرگ در بسیاری از علوم و فنون وارد بوده و صلاحیت ابراز نظر را داشته است. گفته شد که خیام دید فلسفی را در اشعار خود نیز مطرح نموده است. بهتر خواهد بود اینجا نظری به فلسفه‌ی عمر خیام انداخته شود.

فلسفه خیام: خیام پیش از آن‌که شاعر باشد، عالم، محقق و فیلسوف بوده است. همه‌ی آثار خیام بعد از مرگش جمع‌آوری شده است. در رساله‌ی نوروزنامه از قول کسی که رساله‌ی مذکور را شاید در ایام حیات و یا بعد از مرگ خیام تنظیم و ترتیب داده، می‌نویسد که: «چنین گوید خواجه‌ی فیلسوف الوقت سید المحققین ملک‌الحکماء عمر بن ابراهیم الخیام رحمةالله علیه...»3

چون تنظیم نوروزنامه برمی‌گردد به سال‌های حیات و یا هم اندکی پس از وفات خیام؛ بنابرین شکی باقی نمی‌ماند که خیام بزرگ در عصر خویش مشهور به فیلسوف بوده و آثار او نیز حکایت از موارد فلسفی داشته است؛ حتا رباعیات او برخاسته از نحله‌ی متکی به فلسفه می‌باشد.

شیخ نجم‌الدین ابوبکر رازی مشهور به دایه، یکی از جمله‌ی فقها بوده که پس از یک قرن از درگذشت خیام دریغ نداشته است که با اندیشه‌های این ابرمرد خِرد عناد نورزد و به بدگویی نپردازد. اما آنچه که از گفتار شیخ برمی‌آید منظور ما را که تأکید بر فیلسوف بودن خیام است، ثابت می‌گرداند.

شیخ نجم‌الدین رازی در کتاب مرصادالعباد در رد اندیشه‌ی خیام می‌نویسد« ...اگر آنان به ذوق و شوق قدم در راه سلوک می‌نهادند و مظاهر ماده را از تن برون می‌کردند و خود را از تعلقات دُنیوی آزاد می‌ساختند، می‌دانستند که چرا روح پاک علوی را در صورت قالب خاک سُفلی ظلمانی در بند کرده اند و می‌دانستند که چرا دوباره این روح پاک از قالب خاکی قطع تعلق می‌کند و قالب خاکی متلاشی می‌شود و چرا در روز حشر دوباره این قالب خاکی برای حلول روح نورانی به آن آماده می‌شود.

بیچاره فلسفی و دهری [منظورش خیام است] و طبایعی که از این هر دو مقام محروم‌اند سرگشته و گمکشته، یا یکی از فضلا [منظورش خیام است] را که به نزد ایشان به فضل و حکمت و کیاست معروف و مشهور است و آن عمر خیام، از غایت حیرت در تیه ضلالت او را جنس این بیت‌ها می‌باید گفت و اظهار نابینایی کرد.

در دایره‌یی که آمدن و رفتن ماست آنرا نه بدایت نه نهایت پیداست کس می‌نزند دمی در این عالم راست کاین آمدن از کجا و رفتن به کجاست *** دارنده چو ترکیب طبایع آراست باز از چه قبل فگندش اندر کم و کاست گر زشت آمد پس این صور عیب کراست ور نیک آمد خرابی از بهر چه خاست»4

ما اکنون به تحلیل نظر شیخ نمی‌پردازیم؛ زیرا پاسخ او را قریب یک قرن پیش از این اظهارش، ناصر خسرو بلخی در کتاب زادالمسافرین در قول بیست‌وپنجم زیر عنوان «اندر آن‌که مردم‌اندر این عالم از کجا آمده و کجا شود» داده است. هدف ما این‌ست که تثبیت نماییم که خیام را در روزگار خودش، مردم به حیث فیلسوف می‌شناخته‌اند و او فیلسوف بوده است.

ابوالحسن علی بن زید بیهقی که خود خیام را در ایام جوانی ملاقات کرده بود، از خیام چنین نام می برد: «الدستور الفیلسوف حجة‌الحق عمر بن ابراهیم الخیام».

ما می‌دانیم که فلسفه، اندیشه‌ی استدلالی است و زیربنای آن را علم تشکیل می‌دهد؛ چون جای بحث تعریف علم و فلسفه اینجا نیست، از آن می‌گذریم. اما خیام همیشه از خرِدستیزان چه در رباعیات خویش و چه در آثار منثور خود به شدت انتقاد نموده است؛ چنان‌که احسان طبری در پژوهشی زیر عنوان «فلسفه لذت و مرگ در نزد خیام» می‌نویسد:

«خيام رباعي فلسفي را حربه‌ی بيان افکار خود قرار داد و از شگفتي‌هاي ادبيات ما يکي آن‌ست که شکل رباعي را نخستين حکما و عرفای ما در دوران پس از اسلام، متناسب‌ترين شکل شعري براي بيان نظريات خويش مي‌شمردند و ابونصر فارابي معروف به معلم ثاني و شيخ‌الرئيس ابوعلي سينا و غزالي طوسي و شيخ ابوسعيد ابوالخير و خواجه ابوالفتح عمر بن ابراهيم خيام نشابوري، خواجه نصيرالدين محقق طوسي و بسياري ديگر هر يک رباعيات فلسفي ظريفي سروده‌اند و بدون شک در اين زمينه خيام از جهت فصاحت سخن و عمق معاني پيشي گرفته است.»

راوندی نیر این موضوع را تأیید نموده می‌نویسد: «خیام در مقدمه‌ی کتاب جبر و مقابله خود از متظاهران علم‌فروش عصر، نالیده و می‌نویسد: «ما شاهد بودیم که اهل علم از بین رفته و به دسته‌یی که عده‌شان کم و رنج‌شان بسیار بود، منحصر گردیدند. و این انگشت‌شمار نیز در طی زندگی دشوار خود همت‌شان را صره تحقیقات و اکتشافات علمی نمودند؛ ولی اغلب دانشمندان ما حق را به باطل می‌فروشند و از حد تزویر و ظاهرسازی تجاوز نمی‌کنند؛ و آن مقدار معرفتی که دارند برای اغراض پست مادی به‌کار می‌برند، و اگر شخصی را طالب حق و ایثارکننده‌ی صدق و ساعی در رد باطل و ترک تزویر بینند، استهزاء و استخفاف می‌کنند.»5

اظهار این مطلب از یک‌طرف که بیانگر دید فلسفی و جهان‌بینی خِردگرایانه‌ی خیام می‌باشد، از سوی دیگر نشان‌دهنده‌ی این واقعیت است که خیام چگونه بر آنهایی که مدعی علم و دانش و فلسفه بودند، اما برای اغراض و شهوات پست خویش، خود را فروخته اند، و در این علم‌فروشی حق را با استفاده از مقولات علم خواسته‌اند به رنگ باطل آلوده بسازند. بدین جهت است که خاطر ظریف خیام آزرده می‌شود و به این جماعت کوردل و مزور خطاب می‌کند:

گاوی‌ست بر آسمان، قرین پروین، یک گاو دگر نهفته در روی زمین چشم خِردت باز کن از روی یقین زیر و زبر دو گاو مشتی خر بین عین مضمون را سال‌ها پیش ابوعلی سینای بلخی خراسانی با زبان صریح‌تر بیان نموده گفته بود:

خر باش که این جماعت از فرد خری هر کی نه خر است کافرش می‍‌خوانند

همچنین راوندی یاد می‌نماید که خیام در اواخر زندگی خود گویا از تدریس فلسفه دست کشیده است: «خواجه نصرالدین توسی در کتابی که راجع «به مصادرات اقلیدس» نوشته، فصلی از خیام که راجع به همین موضوع است، نقل کرده و سخن او را به استشهاد آورده و نام او را «معظم» یاد کرده است.

عمده‌ی اهمیت خیام به واسطه‌ی حق‌پرستی و حق‌گویی اوست که غالب علمای متقدمین از این خصلت کم‌بهره بودند، خیام در عصرخود، که اوج تعصب بود و تقریباً فلسفه پایمال شده و فلاسفه به نام ملحد و زندیق و کافر معرفی می‌شدند، از اظهار حقایق خودداری نمی‌تواست کرد، و عقاید خود را که مخالف اصول و مبانی ظاهریان بود، آشکار می‌نوشت و می‌گفت تا آن‌که سرانجام ناچار شد درسِ فلسفه را ترک کند. از همین‌جا می‌توان دانست که تا چه حد کار بر محققان، سخت بود و چه اندازه از علمای ظاهری زحمت می‌دیدند.»8

 

 

Advertise your business here. Click to contact us.
تنها کاربران عضو شده می توانند نظر ارسال کنند!

!joomlacomment 4.0 Copyright (C) 2009 Compojoom.com . All rights reserved."

آخرین به روز رسانی در دوشنبه ، 23 اسفند 1389 ، 14:21
 

تـاریخ مطبـوعـات جلد سوم

..
جلد ســوم
تاریخ مطبوعات افغانستان

تاریخ مطبوعات افغانستان

تاریخ مطبوعات افغانستان؛
شامل "نشرات برونمرزی کشور"

مؤلف: پروفیسور رسول رهین
..

دوستان عزیز!

اینک جلد سوم تاریخ مطبوعات افغانستان؛ شامل "نشرات برونمرزی کشور" تازه به زیور چاپ آراسته گردیده است.

علاقمندان میتوانند با تماس به مؤلف ویا ناشر کتاب به محتوای غنی کتاب آشنایی پیداکنند. برای آشنایی بیشتر مشخصات کتاب را در ذیل مطالعه بفرمائید.

جلد سوم

"تــاریخ مطبــوعــات افغــانســتان"
(نشرات
برونمرزی)

مشخصات کتاب:

عنوان: تاریخ مطبوعات افغانستان؛

(نشرات برونمرزی افغانستان)

(1357 – 1390)

مؤلف: پروفیسور رسول رهین

محل نشر: استوکهولم، سویدن

ناشر: شورای فرهنگی افغانستان

تاریخ نشر: مارچ 2017 (حمل 1396)

مصحح: عارف دانش

صفحه آرا : ضیاء رهین

طرح روی جلد: پوهنیار جاهد مشتاق

تیراژ: 1000 نسخه

آدرس ناشر:

Prof. Abdul Rasul Rahin

12751 Skärholmen, Sweden

Tel. 0046 8 740 63 65

Mob. 0046 73 924 09 07

E-Mail: rahin@khawaran.com

Website: www.khawaran.com

شماره ثبت: ISBN:978-91-978820-3-3

**************************

حرفهای مؤلف

دوستان عزیز:

خوشحالم، اینک حسب وعده یی که به ژورنالیستان عزیز داده بودم، توفیق یافتم جلد سوم تاریخ مطبوعات افغانستان را که محتوی نشریه های برونمرزی افغانستان میباشد، پس از سعی و تلاش دامنه داری در خارج میهن تکمیل کرده به اختیار شما دوست داران مطبوعات برونمرزی افغانستان میگذارم.

هرچند تکمیل این پروژه در برونمرزی کار آسان و ساده نبود؛ ولی با همکاری دوستان و علاقمندان دسپلین ژورنالیزم و تماسهای مداوم با ژورنالیستان پرکار خارج کشور امکان آن برایم میسر گردید تا انجام این کار مهم و با ارزش را به حقیقت مبدل نمایم. برای ایفای این کارپر ارزش تلاش کردم به ادامه شیوه کاری جلد اول و دوم تاریخ مطبوعات افغانستان مقدمه پر محتوایی در باره آغاز نشرات فارسی دری در جهان، خراسان شرقی یا افغانستان کنونی، چگونگی رشد نشرات برونمرزی افغانستان در دهه های اخیر معلومات جامع در اختیار شما علاقمندان فرهنگ غنی خراسانی بگذارم.

با آنکه دسترسی به مطبوعات این دوره هاکه در سراسر کشورهای جهان پراگنده میباشند، مشکل است وبا تمام تلاشها بازهم این امکان رابه من نداد تا به همه آنها دسترسی پیداکنم؛ ونیز اکثر این نشریه ها پس از انتشار یک یا دو شماره متوقف گردیده بودند که اینهم میتوانست بر دشواری جمع آوری و توضیح محتوایی آنها تأثیر منفی گذارد. چاپ یک نشریه به عین نام و عنوان در چند شهر و چندکشور جهان از مشکلات دیگری بود که توانست در تفکیک و شناسایی نشریه هامشکل ایجاد نماید، نشرنامنظم و غیر مسلکی نشریه ها که اکثر شان فاقد تاریخ نشر، معلومات در باره ماهنامه و جریده بودن ویا روزنامه بودن آنها فکت دیگری است که کار مارا به کندی سوق کرده، حتی مؤفق نشدیم شهرت مکمل یکتعداد نشریه ها را که بایست مکمل معرفی میشد بدست بیآوریم. و لی نگارنده که در تصمیم خود عزم راسخ داشتم سعی کردم با استفاده از محتوای نشریه هایی که بدسترسم قرارداشتند و نیز آثار چاپ شده سایر محققان و ژورنالیستان داخلی و خارجی بر مشکلات غلبه کرده در تکمیل این پروژه ارزشمـند ساعی بمانم. اینکه گفته اند تصمیم نصف مؤفقیت است، بکار خود ادامه داده تقریباً بیشترین و حتی کاملترین مجموعه نشــــریه های چاپی برونمرزی را که تعداد مجموعی آنها به بیش از 900 نشریه میرسد جمع و باختیار دوستداران مطبوعات برونمرزی کشور بگذارم.

ازدوستان و علاقمندان، بخصوص از ژورنالیستان سخت کوش کشور توقع دارم، در صورتیکه اشتباهی و یا اصلاحی در باره تاریخ ها وسایر معلومات داده شده درکتاب نزد شان ظاهر گردد، صمیمانه و دوستانه مرا در جریان گذارند تا در چاپهای بعدی مطابق بمیل و آرزوهای شان کتاب جامع در اختیارشان بگذاریم.

در مورد ژانرکتاب که یکی دیگر از مهمترین ژانر های مطبوعاتی بشمار میرود بخاطر وسیع بودن انتشار کتاب در برونمرزی نتوانستیم درین مجموعه کاری انجام بدهیم. سعی خواهم کرد تا در جلد جداگانه آثار چاپی این دوره ها را نیزبچاپ رسانم.

مطلب مهم دیگری که میخواهم از آن آگاهی دهم اینست که بنابر نداشتن حروف مشخص الفبای پشتـــو در کمپیوتر کاری ام، نتوانستم واژه های .پشتو را به حروف خاص پشتو تائپ کنم. هرچند معادل فارسی دری آنها را آورده ام ولی کافی نیست و در خواندن واژه های پشتو یک اندازه دقت بیشتر ضروری میباشد. ازین بابت شرمنده ام و ازدوستان خود عذر میخواهم.

قابل یاد آوری میدانم که بدسترس قرار دادن سهل و آسان این مجموعه، ایجاب میکرد تاعموم نشریه های هر دوره را پس از دسته بندی به روزنامه، جریده، ماهنامه، دوماهنامه، فصلنامه و...، به ترتیب تاریخی، تنظیم نموده، سپس یک تعداد نشرات این دوره ها راکه به سبب ناقص بودن فنی نشرآنها در گروپ های بالا نمی گنجیدند زیر نام نشریه ها معرفی کنم. البته یک تعداد گاهنامه ها نیز در اخیر هر دوره به ترتیب تاریخی آورده شده است.

امیدوارم پس از چاپ جلد سوم بتوانم بالای ژانر کتاب های برونمرزی کارکرده، جلد چهارم این مجموعه را که محتوی آثار چاپی این دوره ها میباشد، هرچه زودتر بچاپ رسانم. در اینجا یک مطلب را میخواهم به علاقمندان در میان گذارم؛ آن اینکه، چون همه فصلهای کتاب حاضر، درفصلنامه آریانای برونمرزی بخـاطر گرفتن نظرات علاقمندان محترم بچاپ رسیده است و دوستان نظریات نیک خود را بوقت و زمانش ارسال داشته اند؛ کوشیده ام در نسخــــه آخری و چــــــاپ نهایی "زیر نویسها".را از آخر هر بخش به آخر فصلها با شماره های جدید تسلسل بدهم. مطلب اینست که ممکن در تنظیم شماره ها درداخـــــل متن ویاهم در"زیـــــر نویسها" که در آخر هر فصل برده شده است، یگان پـــــس و پیشی هایی در شمــــاره ها رخ داده باشد. اگر چنین شده باشـــــد، نگارنده را عفو کرده، مطلوب خـــــــودرا یک شماره پیشتر ویا بعدتر جستجو نمایند.

چیزیکه نگارنده در باره محتوای کتاب علاوه میکنم اینست که این کتاب در پهلوی اینکه یک اثر جامــع و خیلی غنی در بـــــاره تاریخ مطبوعات افغانستان میباشد، در حقیقت تاریخ تحول فرهنگی افغانستان را نیز ارائه می نماید. درین کتاب بادست باز تلاش گردیده تا از مؤسسات فـــرهنگی و ریشـــــه های فــــــرهنگ ستــــــیزی و دورنما های تحـولات فرهنگی افغانستان گرمجوشانه بحث شود. پس خوانندگان محترم باین کتاب نه تنها بحیث تــــاریخ مطبوعات افغانستان عطف تــــــوجه داشته باشــــند، بلکه بحیث تاریخ فــــرهنگی افغانستان نیز بنگرنــــد که میتواند رهنمــــا و راه گشـــای خوبی بــــرای کسانی باشــــد که در آینده بخــــواهند تاریخ تحـــــول فــرهنگی افغانستان را تألیف نمایند.

باید بگویم که در تألیف این کتاب دوستان، مؤرخان و ژورنالیستان باتجربه فراوانی با من همکاری کرده اند. جناب نجم کاویانی که همکار دایمی و همیشگی آریانای برونمرزی هستند، مواد معتبری در باره روزنامه بخاری شریف چاپ کردند که حتی بعضی قسمتهای مقاله های شان مستقیماً درین کتاب گنجانیده شده است. در بخش فرهـــــنگی ازیادداشتـــــهای جناب حمزه واعظی استفاده کرده ام که بی شک بر غنای این اثـر تأثیر عمیق داشتـه است. جناب محترم عـارف دانش همکار این نشـــــریه و مشـــــوق چاپ این کتاب، آخرین پروف خوانی این گنجینه فرهنگی و ژورنالیستی را صمیمانه انجام داده اند که نظر باثواب شان شامل حال این کتاب میباشد.

این مجموعه به هیچ صورت تکمیل نیست که از حقدار اولی و اصلی آن جناب پروفیسور حبیب الرحمن هاله سپاس فراوان نه نمائیم. جناب هاله که در آغازکار آمر دیپارتمنت مطبوعات دانشکده ژورنالیزم، دانشگاه کابل بودند، اولین سنگ بنای این مجموعه را مشوره دادند و مرا برآن داشتند تا همچو اثری را طراحی کنم. ایشان با حسن نیت لکچر نوتهارا میخواندند و ازگرد آورده های هفته وار من لذت میبردند. .

یکباردیگرخودرا مکلف میدانم از همکاریهای دوستانم پروفیسور حبیب الرحمن هاله، نجم کاویانی و همکار صمیمی و همیشگی نشریه آریانای برونمرزی جناب پروفیسور شاه علی اکبر شهرستانی و استاد تازه کار، جوان و پرتلاش دانشگاه البیرونی جاهد مشتاق که در جمع آوری اسناد و مدارک معتبر ژورنالیستی مرا یاری رسانیده اند سپاس فراوان کنم.

از سایر دوستانیکه درین راه با من همراهی کرده اند سپاس فراوان دارم، امیدوارم که در نشر و چاپ سایر مجموعه هایم نیز این دوستان با من باشند و بتوانیم باهم و کمک یک دیگر آثار ماندگار دیگری نیز به جامعه افغانستانی خود تقدیم بداریم. دوستان شاد و همیشه باشند.

درود

پروفیسور رسول رهین

استوکهولم، سویدن

حمل 2017

TOLO TV LIVE

SHAFI AYAR - 337

رد پـــای فـــرعــــون

...
رد پـــای فـــرعــــون
افســانــهء در پنــاه حقیــقت

افسانه ی در پناه حقیقت
نویسنده: احمد بهارچوپان
ویراستار: آثار الحق حکیمی

برای دانلود این کتاب ارزشمند
بروی پوشه آن اشاره نمائید!

.....

تـاجیــکان در گــذرگــاه تــاریخ

پروفیســور رســـول رهیــن
پروفیســور رســـول رهیــن
مجمــــوعه مقـــالات پیــرامــون
تاجیــــکان درگـــذرگــــاه تــاریــــخ

مقـــــاله نخست
خـــاســـتگاه واژه تاجیــــک

مقــــــــاله دوم
تاجیــــکان پـــار دریـــا

مقــــاله ســـوم
تاجیـــکان خُــراســـان باختــری یـا
(افغـــــانســــتان کنـــــونی)

مقـــاله چهــارم
تاجیکــــان باختـــری یـا
(افغــانســـتان کنـــونی)

مقـــاله پنجـــم
ظهــور باغبــان بچـهء تاجیــک تبــار:
(شـــاه حبیب الله کلــــکانی)

مقــــاله ششــم
حکومت خـودکـــامه محمـد نـادر و
قتـل عـام تاجیـکان کـابل وشمالی

مقــــاله هفتـم
قتــل عــام تاجیکـــان، اوزبکـــان و
تـــرکمنهـــای قطغـــن و بدخشـــان

مقــــاله هشــتم
عملــکرد غیــر انســانی
محمــد هاشــم صـــدراعظـــم
در مقــابل
تاجیکـان و هـزاره هــای افغـانسـتان

مقــــاله نهــــــم
وضــع تاجیــکان در دوره دمــوکــراسی
قُـــلابی شـــاه محمـــــود خــان

مقـــــاله دهـــــــم
وضـــع تاجیکـــان در دوره صــــدارت و
جمهـــوریت اســتبدادی محمــدداؤد

مقـــاله یازدهــــم
وضع تاجیکـــان در
جمهـــوری دمو کراتیک
تره کــــــی و حفیــــــــظ الله امیـــن

مقـــاله دوازدهـــم
وضـــع تاجیکـــان در دوره
زمــامــداری ببــرک کــــــارمــل

مقــاله سیزدهـــم
وضــع تاجیکــان در دوره
زمــامــداری داکتــر نجیب


مقـــــاله چهـــاردهــم
وضع تاجیکــان دردوره
زمــداری قلابی حامـد کــرزی

...

...

تاجيکـــان در قـــرن بيســتم

 

متـــن کــامـــل کتـــاب
متـــن کــامـــل کتـــاب
تاجيکــــان در قــــرن بيســـــتم
بـــرای دانلـــود


تـــن کــامـــل کتـــاب

تاجيکــــان در قــــرن بيســـــتم

سـرگذشت زبـان فـارسی دری


سـرگذشت زبـان فـارسی دری 

ســرگـــذشت
زبـــان فـــارسـی دری

ایســـتگاه خبــری "یکصــــدا"


یکصـــدا
ایســــتگاه خبـــری یکصـــــدا

.

رســتاخیز پرسـتوهای تغییر

تعداد آنلاین

سایت پذیرای 230 مهمان آنلاین

ازهمیـن قـلم درخـــاوران


Notice: Undefined variable: list in /var/www/vhosts/khawaran.com/httpdocs/templates/mini-website-builder/html/pagination.php on line 150 Notice: Undefined variable: html in /var/www/vhosts/khawaran.com/httpdocs/templates/mini-website-builder/html/pagination.php on line 150 Notice: Undefined variable: list in /var/www/vhosts/khawaran.com/httpdocs/templates/mini-website-builder/html/pagination.php on line 151 قدرت گرفته از Soltia!. XHTML and CSS.