نگــاهی به چگـــونگی پیــدایش زبــان، خــط و عــدد در جهــان

نشریهء سیاسی، فرهنگی، تاریخی و اجتماعی افغانستان

ادبیـــــات - نثــــری

نوشته شده توسط محمد شفیع نجیم

دوشنبه ، 3 بهمن 1390 ، 17:08

شـــروع ســخن

زبــان چیست؟
زبان وسیله است که برای رابط، تفاهم و انتقال پیام بین آدمیان به وجود آمده است مانند دیگر موجودات زنده و حتی جمادات که هر کدام برای ایجاد رابط زبان ویژه ی خود را دارند.
هر چند که مطا لعات زبانی در میان قدما و پیشینیان تداول داشته است، ولی اسلاف هرگز پی نبرده بودند که زبان یک کل است که از اجزا به میان آمده، و پیوستگی اجزا آنچنان است که از هم جدا شدنی نیست. از این رو مطالعات و برسی های زبانی قدما قبل از پیدایش نظریات نوین زبان شناسی، خصوصآ مکتب زبان شناسی چومسکی بربنیاد جزیات قرار گرفته بود، و سخن از یک نظام کل و پیچیده پیرامون زبان به میان نیامده بود تا اینکه

پا به عرصه گذارد ‎«فردینان دو سو سور »اندیشه زبانشناسی نوین یا مطالعات و تتبعا ت

و مکتبهای پراگ و کوپنهاک و نظریه های مشخصه ها و طبقه بندی توزیعی و دستور زایشی و کنش زبانی و غیره در حوزه مطالعاتی و تحقیقاتی زبان شناسان قرار گرفت.

در اینجا بود که زبان به عنوان یک نظام کلی قلمداد شد.

نظامی که خاص انسان ناطق است و شمه های مورثی و تحصیلی واقعت بخش آن میباشد.‎

همچنان دانشمندان و علمای باستان شناس درباره پیدایش زبان در میان انسانها عقاید مختلفی ابراز داشته اند

عده ای معتقد ند که

۱ـ زبان نقش اساسی در تکامل فرهنگ داشته است زبان در اثر روابط اجتماعی به وجود آمده و سپس بوسیله آن آداب و روسوم از نسلی به نسل دیگر منتقل گردید.

۲ـ عده ای دیگر معتقد ند که بشر از اول هر چیزی را که میدید نامی برایش می نهاد و این نام گذاری اتفاقی و تصادفی نبود و هیچ رابط ای با کیفیت پدیده ها نداشت اینها هم نتوانسته اند توضیع دهند که بشر به وسیله چه عاملی هر چیز را میدید و نامی برایش میگذاشت نظر کوتاه به نقشی که خط در فرهنگ و هنر بشر دارد ارج وارزش آنرا بر ما روشن میکند اگر خط را ما در همه دانش ها و دانستنیهای بشر بدانیم زیرا اگر خط نبود که بتوان دانشها و دانستنیها را به وسیله آن نوشت و از دستبرد زمان نگاه داشت بدین سان پیدایش خط را باید یکی از بزرگترین رویداد های تمدن بشر دانست رویدادی که هر چه زمان بیشتر از آن بگذرد ارزش و اهمیت آن روشنتر میگردد فرهنگ امروز بشر دارای ریشه های عمیق چند هزار ساله است تلاش و تفکرمیلیونها بشر دست به دست هم داده تا دانش بشر را به این پایه رسانیده است و انتقال این میراث گرانبها که هر روز بارورتر و بارورتر میشود چگونه

انجام پذ یرفته است این سوالی است که تنها یک جواب دارد از راه نوشتن.

هزارن سال است که خط با فرهنگ بشر در آمیخته و جز جدایی نا پذ یر آن شده است

امروزه وقتی سنگ نوشته ها، لوحه ها و خطوط نقش شده بر آثار باستانی مورد بررسی قرار میگرد و خوانده میشود می بینیم که بسیاری ار آنچه که در تاریکی گذشت صده های بسیار از دیده ما پنهان داشته روشن می گردد

در حفریات باستان شناسی پر بها ترین اشیا سنگ نوشته ها و یا اشیایی است که حاوی خط باشد زیرا این گونه اشیا بیش از دیگر اسناد روشنگر گوشه های تاریخ گذ شتگان است.

در دو قرن پیش راجع به زبانها و خانواده آنها تحقیقات جالبی به عمل آمد که از جمله آنها خانواده زبان هندی و اروپایی که گسترش بسیار در تمام دنیا دارد، به وسیله باستان شناسان شناخته شد. وتعداد آنها را بالغ بر ۴... زبان دانستند.

زبان هند و اروپایی و سانسکریت، ریشه زبانهای اروپایی و ایرانی و هندی میباشد.

آن دسته از زبانها که ابتدایی هستند از قبیل چینی آنها را زبان هجایی یا سیلابی گویند دسته دیگرکه زبانهایی هیستند کلماتشان بهم می چسبند و زبان های بسیاری را شامل میشود از قبیل ترکی وغیره.

دسته سوم زبانهای منصرف هستند که شامل زبان فارسی اروپایی و عربی است.

زبان شناسان زبانها را به سه دسته تقسیم کرده اند

دسته اول ـ زبانهای یک هجایی یا یک سیلابی این نوع زبان را دیشکی نیز گفته اند مانند زبانهای چینی ـ آنامی ـ سیامی ـ که تعداد واژه گان آنها محدود است، و واژه گان را برای بیان مطالب پس و پیش میکنند.

دسته دوم ـ زبانهای ملتصق یا بهم چسبیده که زبان معمول مردم اورال، آلتایی، جاپانی، کره ای، دراویدی، وباسک، بومیان امریکا، مردم جنوب مصر، سیاه پوستان افریقا، مردم استرالیا است.

دسته سوم ـ زبانهای پیوندی که به نظر گروهی تکامل یافته زبان سیلابی و التصاقی است.

این زبان پیوندی، علاوه بر تغیر کلمات به آخر و یا به اول آن حروف و پیشوندها و پسوندهایی اضافه می شود و بچند شعبه نیز تقسیم می شود.

زبانهای اصلی عبارتند از

۱ـ زبانهای هند و اروپایی شامل

الف ـ زبان لاتین، که در کشور های ایتالیا، فرانسه، اسپانیا، پرتگال و امریکای لاتین بدان تکلم می شود.

ب ـ زبان جرمنی، شامل انگلیسی، آلمانی، سویدی، ناروژی، دنمارکی، هلندی، بلژیکی، سویسی وغیره میباشد.

پ ـ زبان اسلاوی، که زبانهای روسی، لهستانی، اوکرایینی، چکسلواکی، یوگسلاوی،بلغاری، رومانیایی و قسمت های زیاد از شرق اروپا را شامل میشود.

ت ـ زبانهای هند و ایرانی و یونانی، شامل زبانهای هندی، بنگالی، فارسی، ارمنی، یونانی می شود.

۲ـ زبانهای سامسی و حامی، که زبان سامی شامل مردمان عرب خاورمیانه و یهود عبری

و زبان حامی شامل زبان مردمان عرب و شمال افریقا میشود.

۳ـ زبانهای چینی و جاپانی که از نظر تکلم اکثریت داشته و شامل منطقه آسیای شرقی میشود

۴ـ زبان ماله ای شامل مردمان جنوبشرقی و جزایر اقیانوس آرام میشود.

۵ـ زبانهای گروه کلدانی، آرامی، سریانی، فنیقی که در واقع زبانهای قدیمی بوده و فقط برخی واژه گانی از آنان وارد زبانهای رایج فعلی گردیده اند.

۶ـ زبان پارسی که خود از نظر ریشه جز زبانهای هند و اروپایی میشود و از ۷.. سال قبل تاریخ روشن دارد که خو د به چهار دسته تقسیم میگردد.

۱ـ فارسی باستانی یا فرس قدیم ۲ـ زبان پهلوی ۳ـ زبان ساسانی۴ـ زبان فارسی دری

اختراع خط

مسلمآ خط بعد از تکلم و زبان بوجود آمده است و سیر تکاملی آنرا میتوان بطور خلاصه چنین بیان کرد.

خط تصویری ـ انسان ها در ابتدا برای ثبت وقایع از قبایل خویش یا انتقال پیام تصاویری میکشید مثلآ تصویر آفتاب به معنی روز و مهتاب به معنی شب بود.

خط هجایی یا خط صورت نگار که برای هر صدایی علامتی را با کشیدن تصویر یا علامتی یا نقوش خاصی بکار گرفته در واقع هجی کردن کلمات صوت شروع شد.

خط الفبایی ـ مرحله تکامل خط است که امروزه با تغیراتی مورد استفاده قرار گرفته است مصری ها بابلی ها مخترعان این کتابت میباشند که بعدآ توسط یونانی ها تکمیل و رواج یافته است و در واقع ریشه خط لاتین را تشکیل میدهد.

نا گفته نباید ماند که علاوه بر خط های رایج زمان ما، که هر یک با تفاوت هایی از انواع خطوط الفبایی میباشد خط های دیگری نیز وجود داشته و دارند که عبارتند از

۱ـ خط میخی در نزد ایرانیان قدیم معمول بوده و آنرا از کلدانیان و قوم آرامی گرفته تغیراتی به آن داده اند.

۲ـ خط پهلوی که از آرامی گرفته شده بود و دو قسم هم بود، اشکانی وساسانی

۳ـ خط اوستایی گر چه این خط از پهلوی اقتباس شده بود اما تغیرات فراوانی یافت.

از جمله اینکه اعراب داخل حروف گردید و از چپ به راست خوانده و نوشته میشد و ۴۴ حرف داشت.

۴ـ خط آرامی نوعی از خط میخی است که برخی از کتیبه های هخامنشیان بدان نوشته شده است.

۵ـ خط سغدی از خط آرامی اقتباس گردیده.

۶ـ خط عربی از خط سامی اقتباس شده بود.

۷ـ خط مانی از خط آرامی وعربی ترکیب شده بود.

۸ـ خط سریانی از خط کوفی ونسخ پدید آمده است.

۹ـ خط کوفی در کوفه رواج داشت تا اینکه از روی آن خط نسخ و تعلیق وچندی بعد از روی تعلیق به وسیله میر علی تبریزی، خط نستعلیق بوجود آمد واین خط بدست میر عباد حسینی قزوینی به سرحد کمال رسید.

عدد

گفتنی است که عدد پیش از الفبا و خط بوجود آمده است چو ن هزاران سال پیش وقتیکه مردم از یک دیگر می پرسیدند چندتا؟ یا چقدر؟ جواب دادن به این پرسش ها آسان نبود. نیاز به عدد داشتند تا بتوانند جوابی درست به این گونه پرسشها بدهند.

کسی درست نمی داند که عدد ها اولین بار در چه زمانی اختراع شدند، ولی این را به درستی می دانیم که اختراع عدد قبل از اختراع الفبا و نوشتن بوده است.

زمانی رسید که مردم ضرورت پیدا کردند تا در صدد شیوه ی باشند تا بتوانند نشانه های نوشتاری بوجود بیاورند که جا نشین کلمه گفتاری شوند.

در حدود ۵... سال قبل مردم سر زمینی که امروزه بخشی از آنرا عراق می نامیم، به چنین روشی دست یافتند. این مردم سومری ها بودند.

یعنی مردمی که سر زمینشان را سومر می نامیم. سومر بخش سر زمینی بود که پسانها عرب ها آنرا بین النهرین، یعنی زمین های میان دو رود و زمینهای نزدیک رود های دجله و فرات نامیدند. دجله از سر زمینی که امروزه آنرا ترکیه می نامیم سر چشمه میگرند.

سومریها، در میان مردم سر زمین های دیگر آن روز گار، تمدنی درخشان داشتند. خط میخی را آنها اختراع کردند و خواندن و نوشتن را می دانستند. روشی را نیز برای شمردن ونوشتن عددها پدید آوردند.

مردمان سر زمینهای دیگر روز گاران باستان که تمدنهای برجسته ای داشتند، مانند مصریها، بابلیها، چینیها،یونانیها، رومیها و مایاها، شیوه های برای نوشتن عددها بوجود آوردند. سر انجام زمانی رسید که نوشتن عددها در سر زمینهای گونا گون جهان گسترش یافت. پایان

زیر نویسها

۱ـ تاریخ و زبان در افغانستان

۲ـ اطلاعات عمومی

با عرض حرمت

محمد شفیع نجیم