چاپ دومِ ما و پاکستان

نشریهء سیاسی، فرهنگی، تاریخی و اجتماعی افغانستان

فــــرهنگی - کتـــابخـــانه خــــاوران

نوشته شده توسط محمد اکرام اندیشمند

سه شنبه ، 8 دی 1388 ، 23:07

مقدمه چاپ دوم:

منازعه میان افغانستان و پاکستان برسر مرز دیورند اصلی ترین معضل تاریخی در مناسبات میان دو کشور شمرده می شود. در واقع تمام وقایع وحوادث در تاریخ روابط دو کشور از ریشه ی این معضل آب می خورد؛ هرچند که سیر وقایع در مناسبات پاکستان و افغانستان در سی دهه ی اخیر ظاهراً نقش مشکل دیورند را تحت الشعاع قرار داد.

مشخصات کتاب
نام کتاب: ما و پاکستان
تألیف: محمداکرام اندیشمند
چاپ اول:
ویراستار: سیداحمدهاشمی
طراح وگرافیست: عصمت الله احراری
ناشر: نشر پیمان

تاریخ چاپ: 15 اسد 1386 (6آگست2007)

تعداد صفحات: 485

تیراژ: 1000جلد

چاپ دوم:

ناشر: بنگاه انشتارات میوند، جوار

ریاست فارمسی مقابل لیسه عالی

افغان ترک.

کابل - افغانستان

تیراژ: 1000 جلد

تاریخ چاپ: قوس 1388(دسمبر2009)

مقدمه چاپ دوم:

نخستین مذاکره بر سر دیورند با پاکستان در اواخر سال 1947در دروه ی صدارت سردار شاه محمود، از اواسط نوامبر این سال تا اولین روز های سال بعدی 1948 صورت گرفت. نمایندگی دولت سلطنتی افغانستان را در این مذاکره نجیب الله توروایانا مدیر عمومی سیاسی وزارت خارجه به عهده داشت. او در این مذاکره نه تنها به تفاهم و توافقاتی با پاکستان برسر این موضوع دست نیافت، بلکه وی فاقد آجندا ومطالبات روشن وشفاف در این مذاکره بود. او پس از بازگشت در مورد مذاکرات خود با دولت پاکستان گفت:« به مقامات رسمی و رجال بزرگ پاکستان آشکار گردانیدم که سرنوشت آینده و ستاتوئی برادران افغان ما که درمیان خط دیورند و سند زندگانی مینمایند یک مسئله ای است که مورد علاقه و دلچسپی خورد و بزرگ افغانستان میباشد و افغانها این مسئله را مسئله ی حیات و ممات خود میدانند....

ما نمی گوییم که تأمین حقوق و حریت و هویت آنها(پشتونستان) به نقص پاکستان و رفقای مسلمان آنها تمام شود. ما اصلاً باین پندار نیستیم که تأمین حقوق آنها به نقص و خساره ی پاکستان تمام می شود. تنها چیزی را که میخواهیم آنست که افغانهای میانه ی دیورند و سند با اتونومی کامل کشور واحدی را تشکیل نمایند که موسوم به نامی باشد که از قومیت آنها نمایندگی کند و باین وسیله هویت آنها محو و شخصیت آنها تباه نشود. ما میخواهیم آزادی مشروع و استقلال برادران سرحد آزاد ما محفوظ مانده در تحت فشار نظامی و استعباد قرار نگیرند و روابط آنها با پاکستان بر اساس موافقات بوده دروازه ی وحدت و یگانگی شان با سایر برادران افغان و یا پشتونستان که شامل حکومت اتونوم پشتونها خواهند بود، باز باشد. و باآنها مساعدت بعمل آید تا سویه ی مادی و معنوی زندگی شان بلند برود.»

پس ازنخستین گفتگوهای بی نتیجه برسر دیورند با پاکستان در سالهای نخست وزیری سردار شاه محمود، سردار محمد داود در آغاز صدارت خویش حل این منازعه را در صدر اولویت های سیاست خود قرار داد. محمد دواد که از سال 1953تا سال1963 در کرسی صدارت افغانستان رهبری حکومت را بدوش گرفت تا آستانه ی جنگ با پاکستان برسر منازعه دیورند پیش رفت. او در حالی کرسی صدارت را ترک گفت که دروازه های روابط دیپلوماتیک میان افغانستان وپاکستان مسدود شده بود. ده سال بعد(1973)منازعه دیورند به عنوان یکی از عوامل مهم در بازگشت محمد داود به صحنه ی اقتدار اهمیت خود را نشان داد و سپس همچو شمشیر دوسره نقش خود را در برانداختن او از قدرت ایفا کرد.

نقطه ی بسیار روشن ومشخص در سیاست زمام داران ودولت های افغانستان بر سرمنازعه دیورند و موضوع پشتونستان در ناکارآیی وناکامی این سیاست متبارز می شود. بدبختانه که پیامد این ناکامی تنها به اهداف و مطالبات دولت ها و زمام داران افغانی در مورد آنسوی دیورند محدود نماند، بلکه این ناکامی افغانستان را نیز در کام خود فروبرد.

یکی از ضعف ها ونادرستی های سیاست زمام داران افغانستان در مورد دیورند و پشتونستان عدم انطباق سیاست آنها با واقعییت های سیاسی واجتماعی در آنسوی دیورند برمیگردد. در حالی که دولت ها و دولتمداران افغان، برخی عناصر و حلقه های مختلف سیاسی و اجتماعی افغانستان طی بیش از نیم قرن گذشته از این منازعه سخن گفته اند و شعار حقوق پشتونهای آنسوی دیورند را مطرح کرده اند اما هرگز همسویی شعارها و مطالبات خود را با صداها ودیدگاه های جامعه پشتون آن سو مورد عنایت قرار ندادند.

ضعف دیگر در این سیاست به ابهام وسردرگرمی سیاسیون، دولت ها ودولتمداران افغان برمیگردد. ازهمان نخستین آغاز مذاکره در1947 با پاکستان برسر منازعه دیورند تا اکنون(2009)سیاست مداران وزمام داران افغانستان هیچگاه موضع ودیدگاه شفاف درمورد منازعه دیورند وموضوع پشتونستان نداشته اند. حتی سردار محمدداود که بیشتر ازهر زمام دار دیگر درصدد حل منازعه دیورند وتحقق خاست هایش درمورد آنسوی دیورند بود، تصویر روشن از سیاست خود دراین مورد ارائه نکرد و سیاست او دراین امر درسالهای متفاوت زمام داری اش بگونه ی متفاوت ومتناقض متبارز گردید.

شصت ودوسال پس ازنخستین مذاکره برسر موضوع پشتونستان ومنازعه دیورند با پاکستان، پنجاه وهشت سال پس از آغاز سیاست سردار محمد داود در مسند صدارت بر سر این منازعه و سی سال پس از مرگ موصوف این پرسش مطرح می شود که ثمره ی این سیاست در گام نخست برای پشتونهای آنسوی دیورند و سپس برای افغانستان چه بود؟ آیا با گذشت بیشتر از نیم قرن، آنچی که"پشتونستان محکوم"خوانده می شد آزادی یافت؟ و آیا پس از گذشت آن نیم قرن افغانستان آزاد در سایه ی سیاست پشتونستان خواهی دولت ها و دولتمردان افغان به ثبات و رفاه رسید؟ جامعه ی پشتونها از این سیاست در دوسوی دیورند چه بدست آوردند؟

سیاست دولت ها ودولتمردان افغانستان به ویژه سیاست سردار محمد داود که بیشتر از همه تنور این منازعه را با پاکستان داغ نگهداشت نه تنهاکه پشتونستان را به خود ارادیت و استقلال نرساند، بلکه برعکس به قربانی استقلال وثبات افغانستان انجامید. این سیاست ثبات سیاسی، انکشاف وپیشرفت اجتماعی، شکل گیری واستحکام دولت عادلانه ی ملی را در افغانستان به گروگان گرفت. این سیاست، به انزوا و تجریدافغانستان در میان کشورهای اسلامی و جهان غرب انجامید. ایالات متحده امریکا و کشورهای اروپایی از تأمین روابط نظامی و گسترش مناسبات در سایرعرصه ها با افغانستان خود داری کردند. روابط با پاکستان بر مبنای سوءظن، بی اعتمادی و مخاصمت شکل گرفت و افغانستان میدان دخالت و تاخت و تاز پاکستان و متحدین غربی آن گردید.

این سیاست آخرالامر محمد داود و خانواده اش را به خاک و خون کشاند و افغانستان را میدان نفوذ، سلطه و تجاوز نظامی شوروی ساخت. این سیاست، افغانستان را درسال های جنگ سرد به میدان رقابت دوقطب مخالف و متخاصم جهانی آن سال ها(شوروی و ایالات متحده امریکا) و عرصه ی جنگ گرم مبدل کرد.

شصت ودو سال پس ازنخستین مذاکره بر سر منازعه دیورند با پاکستان، پنجاه وهشت سال پس از آغاز سیاست سردار محمد داود در مسند صدارت در این مورد و سی سال پس از مرگ او پشتونها در دو سوی دیورند قربانی اصلی این سیاست هستند. سیاست زمام داران افغانی به خصوص موضع و دیدگاه سردار محمد داود در مورد دیورند و پشتونستان زمینه و بهانه ی ترویج و اشاعه ی افراط گرایی و نابرده باری دینی ومذهبی را در جامعه ی پشتون در اختیار دولت پاکستان گذاشت. اگر امروز نوجوان سیزده ساله ی پشتون با شمشیر برهنه سرانسانی را همچون گوسفندی ذبح می کند و این وحشت را ازطریق کمره های فلم برداری در برابر چشمان حیرت زده ی مردم دنیا به تماشا میگذارند، بسیاری از عوامل و ریشه های آن در سیاست ضعیف و ناکام دولت ها و دولتمداران افغان بر سر منازعه ی دیورند و پشتونستان قابل ردیابی و بررسی است. پشتونها همه روزه در دو سوی دیورند کشته می شوند، جوانان و نوجوانانشان در دام مواد مخدر و افراط گرایی مذهبی اسیر می گردند وبا قلب پر از کینه ونفرت در برابر همنوعان خود به عملیات انتحاری کشانده می شوند. مکتب ها را می سوزانند، زنان را از درس وتعلیم در مکاتب باز میدارند و با ترویج خشونت وخصومت زمینه های گسترش وحاکمیت فرهنگ توحش را به جای فرهنگ مدنی هموار می کنند.

اگر زمام داران افغانستان در این نیم قرن اخیر به جای دعوای بیحاصل ونزاع نافرجام برسر دیورند و مطالبه ی حق خود ارادایت و استقلال برای قبایل پشتون آنسوی دیورند درتثبیت مرز دو کشور و تحکیم حاکمیت قانون و ایجاد جامعه ی قانونمند و مدرن در دوسوی مرز در مسیر تفاهم و توافق بر مبنای منافع متقابل با پاکستان قرار می گرفتند، اوضاع سیاسی و اجتماعی در افغانستان و دو سوی دیورند با این خون ریزی و ویرانی شکل نمی گرفت. اما پرسش اصلی این است که تا چه زمان دیگر تأمین ثبات و تحقق انکشاف و پیشرفت در افغانستان در گروگان منازعه ی دیورند باقی میماند؟

کتاب ما وپاکستان که برای نخستین بار در تابستان 1386 خورشیدی (2007 عیسوی) به چاپ رسید روابط پاکستان وافغانستان را به تفصیل مورد بحث وبررسی قرار میدهد. مسلماً در بررسی این مناسبات منازعه دیورند که در شکل گیری روابط دوکشور نقش اصلی داشته است به تحلیل وارزیابی گرفته می شود.

درچاپ دوم ما وپاکستان که ازسوی مرکزنشراتی میوند صورت می گیرد تلاش به عمل آمده تا اشتباهات املایی وچاپی گذشته اصلاح شود. افزون برآن، برخی مباحث با مطالب تازه مورد تحلیل وبررسی قرار گرفته است.

اندیشمند

22جوزای1388خورشیدی